Shloka 41
अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः
Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’
बुद्धिमन्तं कृतप्रज्ञ शुश्रुषुमनसूयकम् । दान्तं जितेन्द्रियं चापि शोको न स्पृशते नरम्,जो बुद्धिमान, ऊहापोहमें कुशल एवं शिक्षित बुद्धिवाला, अध्यात्मशास्त्रके श्रवणकी इच्छा रखनेवाला, किसीके दोष न देखनेवाला, मनको वशमें रखनेवाला और जितेन्द्रिय है, उस मनुष्यको शोक कभी छू भी नहीं सकता
buddhimantaṁ kṛtaprajñaṁ śuśrūṣum anasūyakam | dāntaṁ jitendriyaṁ cāpi śoko na spṛśate naram ||
Der Brāhmane sprach: Kummer berührt den nicht, der klug ist und im Unterscheiden fest steht—geschult im nachdenklichen Erwägen, begierig, die Lehre vom inneren Selbst zu hören, frei vom Fehlersuchen, selbstbeherrscht und Herr über die Sinne. Ein solcher Charakter, in disziplinierter Einsicht gegründet, bleibt vom Leid unerschüttert.
ब्राह्मण उवाच
Educational Q&A
Grief is overcome not by external change but by inner discipline: cultivated intelligence, steady discernment, willingness to learn spiritual truth, freedom from envy and fault-finding, and mastery over mind and senses. These qualities make one resilient against sorrow.
In Śānti Parva’s instructional setting, a brāhmaṇa speaker describes the traits of an ideal, spiritually trained person and states the result: such a person is not afflicted by śoka (grief). The verse functions as ethical counsel within a broader teaching discourse.