Shloka 5
Prajñā as Pratiṣṭhā — Indra–Kāśyapa Saṃvāda (Śānti-parva 12.173)
(ततो दाक्षायणीपुत्रं नागतं तं॑ तु भारत । विरूपाक्षश्निन्तयन् वै हृदयेन विदूयता ।।) भारत! उस दिन दक्षकन्याका पुत्र राजधर्मा अपने मित्र विरूपाक्षके यहाँ न जा सका; इससे विरूपाक्ष व्याकुल हृदयसे उसके लिये चिन्ता करने लगा ।। ततोअन्यस्मिन् गते चाद्लि विरूपाक्षो5ब्रवीत् सुतम् । नप्रेक्षे राजधर्माणमद्य पुत्र खगोत्तमम्,तदनन्तर दूसरा दिन भी व्यतीत हो जानेपर विरूपाक्षने अपने पुत्रसे कहा--“बेटा! मैं आज पक्षियोंमें श्रेष्ठ राजधर्माको नहीं देख रहा हूँ
tato dākṣāyaṇīputraṃ nāgataṃ taṃ tu bhārata | virūpākṣaś cintayan vai hṛdayena vidūyatā ||
Da kam, o Bhārata, der Sohn der Dākṣāyaṇī nicht dorthin. Als Virūpākṣa sein Ausbleiben sah, wurde sein Herz von Kummer und Schmerz bedrängt, und er dachte in banger Sorge an ihn—aus Freundschaft und aus dem Bewusstsein gegenseitiger Pflicht.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ethical reflex central to dharma: attentiveness to others and the duty of care within relationships. Virūpākṣa’s inner distress at his friend’s absence models responsible concern rather than indifference.
Bhīṣma narrates that the son of Dākṣāyaṇī fails to arrive as expected. Virūpākṣa notices the absence and, with a troubled heart, begins to worry and think about him, setting up the next action in the story.