Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

Ajagara-vrata (The ‘Python’ Discipline): Prahrāda Questions a Wandering Sage

भोजन करके विश्राम कर लेनेपर गौतम इस प्रकार चिन्ता करने लगा--“अहो! मैंने लोभ और मोहसे प्रेरित होकर सुन्दर सुवर्णका यह महान्‌ भार ले लिया है। अभी मुझे बहुत दूर जाना है। रास्तेमें खानेके लिये कुछ भी नहीं है, जिससे मेरे प्राणोंकी रक्षा हो सके ।। कि कृत्वा धारयेयं वै प्राणानित्यभ्यचिन्तयत्‌ । ततः स पथि भोक्तवयं प्रेक्षमाणो न किंचन,“अब मैं कौन-सा उपाय करके अपने प्राणोंको धारण कर सकूँगा?' इस प्रकारकी चिन्तामें वह मग्न हो गया। पुरुषसिंह! तदनन्तर मार्गमें भोजनके लिये कुछ भी न देखकर उस कृतघ्नने मन-ही-मन इस प्रकार विचार किया--'यह बगुलोंका राजा राजधर्मा मेरे पास ही तो है। यह मांसका एक बहुत बड़ा ढेर है। इसीको मारकर ले लूँ और शीचघ्रतापूर्वक यहाँसे चल दूँ”

bhojanaṃ kṛtvā viśrāmaṃ ca samāśritya gautama evaṃ cintayām āsa— “aho! lobha-moha-preritaḥ śubhra-svarṇasya mahā-bhāraṃ mayā gṛhītaḥ. adhunā me dūraṃ gantavyam. pathi bhojanārthaṃ kiṃcid api nāsti yena prāṇā rakṣyeyuḥ. kiṃ kṛtvā dhārayeyaṃ vai prāṇān?” ity abhyacintayat. tataḥ sa pathi bhoktavyaṃ prekṣamāṇo na kiṃcana. atha sa kṛtaghnaḥ manasā evam avadhārayat— “ayaṃ baka-rājā rājadharmā mama samīpe eva. eṣa māṃsasya mahān rāśiḥ. enam eva hatvā gṛhītvā śīghram ito gamiṣyāmi.”

Nachdem er gegessen und geruht hatte, begann Gautama zu grübeln: „Weh mir! Von Gier und Verblendung getrieben habe ich diese herrliche, doch schwere Last aus Gold auf mich genommen. Noch liegt ein weiter Weg vor mir, und unterwegs gibt es nichts zu essen, womit ich mein Leben bewahren könnte. Mit welchem Mittel kann ich meinen Lebenshauch erhalten?“ So sorgte er sich. Als er dann am Weg nichts Essbares erblickte, dachte jener Undankbare im Stillen: „Der König der Reiher, Rājadharmā, ist ja hier bei mir. Er ist ein großer Haufen Fleisch. Ich werde ihn töten, an mich nehmen und rasch von hier fortgehen.“

किम्what
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Accusative, Singular
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ (करणे)
FormAbsolutive (त्वा-प्रत्ययान्त), Parasmaipada (usage-neutral)
धारयेयम्may I sustain/maintain
धारयेयम्:
TypeVerb
Rootधृ (धारणे)
FormOptative (विधिलिङ्), 1st, Singular, Parasmaipada
वैindeed
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
प्राणान्life-breaths; life
प्राणान्:
Karma
TypeNoun
Rootप्राण
FormMasculine, Accusative, Plural
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
अभ्यचिन्तयत्he reflected/thought
अभ्यचिन्तयत्:
TypeVerb
Rootचिन्त् (चिन्तने)
FormImperfect (लङ्), 3rd, Singular, Parasmaipada, अभि
ततःthen; thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
पथिon the road
पथि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपथिन्
FormMasculine, Locative, Singular
भोक्तव्यम्something to be eaten; eatable
भोक्तव्यम्:
TypeVerb
Rootभुज् (भोजने)
FormGerundive (तव्यत्), Neuter, Nominative, Singular
प्रेक्षमाणःlooking for; searching
प्रेक्षमाणः:
TypeVerb
Rootप्रेक्ष् (दर्शने) / ईक्ष् (दर्शने)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Nominative, Singular, Parasmaipada, प्र
not
:
TypeIndeclinable
Root
किञ्चनanything; something at all
किञ्चन:
Karma
TypePronoun
Rootकिञ्चन
FormNeuter, Accusative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
G
Gautama
R
Rājadharmā (king of herons)
S
svarṇa (gold)
P
patha (the road/journey)