Shloka 6

त्रिवर्गविचारः

Tri-varga Deliberation: Dharma, Artha, Kāma

Devanagari script

धर्मस्य विधयो नैके ये वै प्रोक्ता महर्षिभि: | स्वं स्वं विज्ञानमाश्रित्य दमस्तेषां परायणम्‌,महर्षियोंने अपने-अपने ज्ञानके अनुसार धर्मकी एक नहीं, अनेक विधियाँ बतायी हैं, परंतु उन सबका आधार दम (मन और इन्द्रियोंका संयम) ही है

Transliteration

dharmasya vidhayo naike ye vai proktā maharṣibhiḥ | svaṃ svaṃ vijñānam āśritya damas teṣāṃ parāyaṇam ||

Translation

Bhishma sprach: „Die Satzungen des Dharma sind nicht eine einzige, sondern viele, wie die großen Rishis gelehrt haben. Jeder sprach gemäß seiner eigenen Verwirklichung; doch der gemeinsame Grund und die letzte Stütze von allem ist dama — Selbstzucht, die disziplinierte Beherrschung von Geist und Sinnen.“

Word by Word

• धर्मस्य: of dharma
• धर्मस्य: Adhikarana
• Type: Noun
• Root: धर्म
• Form: Masculine, Genitive, Singular

• विधयः: methods/rules (ordinances)
• विधयः: Karta
• Type: Noun
• Root: विधि
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• न: not
• Type: Indeclinable
• Root: न

• एके: single/one (only)
• एके: Karta
• Type: Adjective
• Root: एक
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• ये: which/that (those)
• ये: Karta
• Type: Pronoun
• Root: यद्
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• वै: indeed
• Type: Indeclinable
• Root: वै

• प्रोक्ताः: declared/taught
• Type: Verb
• Root: प्र-वच्
• Form: Masculine, Nominative, Plural, Past passive participle (क्त)

• महर्षिभिः: by great sages
• महर्षिभिः: Karana
• Type: Noun
• Root: महर्षि
• Form: Masculine, Instrumental, Plural

• स्वम्: one's own
• स्वम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: स्व
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• स्वम्: one's own (respectively)
• स्वम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: स्व
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• विज्ञानम्: knowledge/understanding
• विज्ञानम्: Karma
• Type: Noun
• Root: विज्ञान
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• आश्रित्य: having relied on/basing on
• Type: Verb
• Root: आ-श्रि
• Form: Gerund/absolutive (क्त्वा-प्रत्यय: ल्यप्)

• दमः: self-control (restraint of mind and senses)
• दमः: Karta
• Type: Noun
• Root: दम
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• तेषाम्: of them (of those methods)
• तेषाम्: Adhikarana
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine/Neuter, Genitive, Plural

• परायणम्: the ultimate basis/refuge/goal
• परायणम्: Karta
• Type: Noun
• Root: परायण
• Form: Neuter, Nominative, Singular

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• Maharshis (great seers)