Shloka 93
Dama-pradhāna-dharma (Self-restraint as the Root of Dharma) — Śānti-parva 154
भीष्म उवाच तथा धर्मविरोधेन प्रियमिथ्याभिधायिना । श्मशानवासिना नित्यं रात्रि मृगयता नूप,भीष्मजीने कहा--राजन्! वह सियार सदा श्मशान भूमिमें ही निवास करता था और अपना काम बनानेके लिये रात्रिकालकी प्रतीक्षा कर रहा था; अतः उसने धर्मविरोधी, मिथ्या तथा अमृततुल्य वचन कहकर उस बालकके बन्धु-बान्धवोंको बीचमें ही अटका दिया। वे न जा पाते थे और न रह पाते थे, अन्तमें उन्हें ठहर जाना पड़ा
bhīṣma uvāca tathā dharmavirodhena priyamithyābhidhāyinā | śmaśānavāsinā nityaṁ rātri mṛgayatā nṛpa ||
Bhishma sprach: „O König, jenes Wesen—das stets auf dem Verbrennungsplatz weilte—wartete auf die Nacht, um sein Vorhaben zu vollenden. Darum hielt es mit Worten, die angenehm, doch falsch und dem Dharma zuwider waren, die Verwandten des Knaben in Zweifel und Verzögerung fest. Sie konnten weder voranschreiten noch in Ruhe bleiben; am Ende waren sie gezwungen zu verweilen.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Speech that is pleasant but false—and especially speech opposed to dharma—can become a tool of harm. The verse warns that flattering deception can paralyze right action by creating hesitation and confusion, so ethical speech must be aligned with dharma, not merely with what sounds agreeable.
Bhishma describes a deceitful being (in the surrounding story, a jackal-like figure) who lives near the cremation-ground and waits for night to further its scheme. By uttering sweet-sounding lies contrary to dharma, it causes the boy’s relatives to become stuck—unable to decide whether to proceed or withdraw—until they end up remaining there.