Shloka 8
शल्मलि–पवनसंवादः
The Dialogue of Śalmali and Pavana
बशभ्राम तस्मिन् विजने नानामृगसमाकुले । ततो द्रुमाणां महता पवनेन वने तदा,ददाह पावक: क्रुद्धो युगान्ताग्निसमप्रभ: । नाना प्रकारके वन्य पशुओंसे भरे हुए उस निर्जन वनमें वह इधर-उधर भटकने लगा। इतनेही में प्रचण्ड पवनके वेगसे वृक्षोंमें परस्पर रगड़ होनेके कारण उस वनमें बड़ी भारी आग लग गयी। आग की बड़ी-बड़ी लपटें ऊपरको उठने लगीं। प्रलयकालकी संवर्तक अग्निके समान प्रज्वलित एवं कुपित हुए अग्निदेव लता, डालियों और वृक्षोंसे व्याप्त हुए उस वनको दग्ध करने लगे
babhāma tasmin vijane nānā-mṛga-samākule | tato drumāṇāṃ mahatā pavanena vane tadā dadāha pāvakaḥ kruddho yugāntāgni-samaprabhaḥ |
Bhishma sprach: In jener einsamen Wildnis, die von vielerlei wilden Tieren wimmelte, irrte er verwirrt umher. Da ließ ein heftiger Wind die Bäume aneinander reiben, und ein gewaltiger Brand brach im Wald aus. Das erzürnte Feuer, lodernd wie die Weltenflamme am Ende eines Zeitalters, begann jenen Wald zu verzehren und breitete sich durch Ranken, Äste und Stämme aus. Die Szene ruft in Erinnerung, wie entfesselte Kräfte, einmal entzündet, eine ganze Umgebung verschlingen können—eine Mahnung gegen Achtlosigkeit und die Kettenwirkung der Ursachen.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse illustrates how powerful outcomes can arise from seemingly ordinary conditions: isolation, confusion, and a strong wind lead to a devastating fire. Ethically, it cautions that negligence and uncontrolled impulses can trigger cascading harm, just as friction among trees under violent wind ignites a forest-wide blaze.
A figure wanders in a deserted forest full of wild animals. Suddenly, a fierce wind causes trees to rub together, igniting a massive forest fire. The fire, personified as the enraged Pāvaka (Agni), spreads rapidly, burning creepers, branches, and trees like the cosmic fire of dissolution.