Shloka 11

Tapas, Tīrtha, and Moral Rehabilitation (Śānti-parva 148)

Devanagari script

ततो यष्टिं शलाकां च क्षारकं पञ्जरं तथा । तां च बद्धां कपोतीं स प्रमुच्य विससर्ज ह,उस समय उसने उस बन्दी की हुई कबूतरीको पिंजरेसे मुक्त करके अपनी लाठी, शलाका, जाल, पिंजड़ा सब कुछ छोड़ दिया

Transliteration

tato yaṣṭiṃ śalākāṃ ca kṣārakaṃ pañjaraṃ tathā | tāṃ ca baddhāṃ kapotīṃ sa pramucya visasarja ha ||

Translation

Dann befreite er die gebundene Taube aus dem Käfig und ließ sie ziehen; und indem er allen Fanggeräten entsagte—seinem Stab, der Rute, dem Netz und dem Käfig selbst—warf er sie fort. Diese Tat kündet von einer bewussten Wendung: weg von Schaden und Besitzgier hin zu Mitgefühl und Selbstzucht, und sie richtet das Handeln durch Erbarmen mit einem schutzlosen Wesen an Dharma aus.

Word by Word

• ततः: then/from there
• Type: Indeclinable
• Root: ततः

• यष्टिम्: staff, stick
• यष्टिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: यष्टि
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• शलाकाम्: rod, pin, stake
• शलाकाम्: Karma
• Type: Noun
• Root: शलाका
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• क्षारकम्: snare/net (hunting implement)
• क्षारकम्: Karma
• Type: Noun
• Root: क्षारक
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• पञ्जरम्: cage
• पञ्जरम्: Karma
• Type: Noun
• Root: पञ्जर
• Form: Neuter, Accusative, Singular

• तथा: likewise, also
• Type: Indeclinable
• Root: तथा

• ताम्: her/that (female)
• ताम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• बद्धाम्: bound, tied
• Type: Adjective
• Root: बद्ध
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• कपोतीम्: female pigeon, dove
• कपोतीम्: Karma
• Type: Noun
• Root: कपोती
• Form: Feminine, Accusative, Singular

• सः: he
• सः: Karta
• Type: Pronoun
• Root: तद्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• प्रमुच्य: having released
• Type: Verb
• Root: प्र + मुच्
• Form: Absolutive (Gerund)

• विससर्ज: he let go, abandoned, cast away
• Type: Verb
• Root: वि + सृज्
• Form: Perfect (Paroksha), 3rd, Singular, Parasmaipada

• ह: indeed (emphatic particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ह

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• भीष्म (Bhīṣma) as speaker
• kapotī (she-dove)
• yaṣṭi (staff)
• śalākā (rod/pin)
• kṣāraka (net/snare)
• pañjara (cage)