Shloka 89
Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)
चपच उवाच यद्येष हेतुस्तव खादने स्या- न्न ते वेद: कारण नार्यधर्म: | तस्माद् भक्ष्येडभक्षणे वा द्विजेन्द्र दोषं न पश्यामि यथेदमत्र,चाण्डालने कहा-द्विजेन्द्र! यदि इस अभक्ष्य वस्तु-को खानेमें आपके लिये यह प्राणरक्षारूपी हेतु ही प्रधान है तब तो आपके मतमें न वेद प्रमाण है और न श्रेष्ठ पुरुषोंका आचार-धर्म ही। अतः मैं आपके लिये भक्ष्य वस्तुके अभक्षणमें अथवा अभक्ष्य वस्तुके भक्षणमें कोई दोष नहीं देख रहा हूँ, जैसा कि यहाँ आपका इस मांसके लिये यह महान् आग्रह देखा जाता है
capaca uvāca yady eṣa hetus tava khādane syān na te vedaḥ pramāṇaṃ nārya-dharmaḥ | tasmād bhakṣyed abhakṣaṇe vā dvijendra doṣaṃ na paśyāmi yathā idam atra |
Capaca sprach: „O Bester der Brahmanen! Wenn der entscheidende Grund für dein Essen allein die Bewahrung des Lebens ist, dann gilt dir weder der Veda als Autorität noch das Dharma der Edlen, wie es sich in rechter Lebensführung zeigt. Darum, o vornehmster Brahmane, sehe ich für dich weder Schuld darin, Essbares zu meiden, noch darin, Verbotenes zu essen—wie es hier an deinem heftigen Drängen nach diesem Fleisch deutlich wird.“
चपच उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a tension in dharma: if one justifies a prohibited act solely by survival-necessity, one risks undermining the very idea of scriptural and ethical authority. Capaca argues that the Brahmin’s reasoning makes Vedic and noble conduct irrelevant, so the moral distinction between eating permitted vs forbidden collapses in that logic.
A Caṇḍāla named Capaca addresses a Brahmin (dvijendra) who is pressing to eat meat (treated as abhakṣya in the situation). Capaca challenges the Brahmin’s justification—claiming that if mere life-preservation is the overriding motive, then the Brahmin is effectively setting aside Vedic authority and established righteous conduct.