Shloka 46
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
“जो संदेह करने योग्य न हो, ऐसे व्यक्तिपर भी संदेह करे--उसकी ओरसे चौकजन्ना रहे और जिससे भयकी आशंका हो, उसकी ओरसे तो सदा सब प्रकारसे सावधान रहे ही; क्योंकि जिसकी ओरसे भयकी आशंका नहीं है, उसकी ओरसे यदि भय उत्पन्न होता है तो वह जड़मूलसहित नष्ट कर देता है ।।
bhīṣma uvāca — yo saṁdeha-karaṇīyo na bhavati, tasminn api saṁdehaṁ kuryāt; tasya pakṣāt pramādaṁ na kuryāt. yaś ca bhaya-śaṅkyaḥ, tasya pakṣāt tu sadā sarvathāiva sāvadhāno bhavet; yataḥ yasmād abhaya-śaṅkyāt api yadi bhayaṁ jāyate, tat sa mūlena saha vinaśyati. avadhānena maunena kāṣāyeṇa jaṭājinaiḥ | viśvāsayitvā dveṣyāram avalumpet yathā vṛkaḥ ||
Bhishma sprach: Selbst gegenüber einem Menschen, der nicht verdächtig erscheint, soll man wachsam bleiben und nicht nachlässig werden. Und gegenüber dem, von dem Gefahr zu erwarten ist, muss man jederzeit auf jede Weise vorsichtig sein; denn wenn Furcht aus einer Richtung entsteht, die harmlos schien, kann sie einen Menschen vollständig vernichten, samt Wurzel und Stamm. Durch behutsame Selbstzucht—Schweigen, safranfarbene Gewänder, verfilztes Haar (jaṭā) und ein Hirschfell—kann man zunächst das Vertrauen des Feindes gewinnen; und ist dieses Vertrauen gefestigt, ihn im rechten Augenblick wie ein hungriger Wolf niederstrecken.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches uncompromising vigilance: do not become careless even with those who seem harmless, because unexpected danger can be ruinous. He also highlights a hard-edged nīti principle—enemies may use the appearance of ascetic virtue to gain trust and then attack—so a ruler or householder must guard against deceptive displays.
In the Shanti Parva’s instruction on rāja-dharma/nīti, Bhishma warns Yudhiṣṭhira about political and personal security. He describes a tactic of feigned renunciation (silence and ascetic dress) used to win confidence, followed by a sudden assault, likened to a hungry wolf pouncing on prey.