Shloka 44
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
'जो विश्वासपात्र नहीं है, उसपर कभी विश्वास न करे, परंतु जो विश्वासपात्र है, उसपर भी अधिक विश्वास न करे; क्योंकि अधिक विश्वाससे भय उत्पन्न होता है अतः बिना जाँचे बूझे किसीपर भी विश्वास न करे ।।
aviśvāsapātre na kadācit viśvaset, viśvāsapātre 'pi cāti-viśvāsaṁ na kuryāt; ati-viśvāsād bhayaṁ jāyate, tasmād ajñātvā na kasyacid viśvāsaṁ kuryāt. viśvāsayitvā tu paraṁ tattvabhūtena hetunā, athāsya praharet kāle kiñcid vicalite pade.
Bhīṣma sprach: „Vertraue niemals dem, der des Vertrauens nicht würdig ist; und selbst dem Würdigen vertraue nicht übermäßig. Denn aus übermäßigem Vertrauen erwachsen Furcht und Gefahr. Darum vertraue niemandem, ohne ihn zuvor geprüft und erkannt zu haben. Hast du aber erst das Vertrauen eines Menschen durch einen Grund gewonnen, der scheinbar stichhaltig und ‘wahr’ ist, so schlage zur rechten Zeit zu — wenn sein Stand auch nur ein wenig ins Wanken gerät.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Exercise discernment in trust: do not trust the untrustworthy, and do not become careless even with the trustworthy. Over-trust creates vulnerability; therefore, trust should follow examination and understanding.
In Bhishma’s instruction on dharma and polity in the Shanti Parva, he warns about the risks of misplaced or excessive trust and describes a common tactic of adversaries: first gaining confidence with plausible reasons and then exploiting a moment of weakness.