Shloka 49

आपद्धर्मनिर्णयः — विश्वामित्र-श्वपचसंवादः

Apaddharma Determination: Dialogue of Viśvāmitra and the Śvapaca

Devanagari script

ततोड<र्थगतितत्त्वज्ञ: संधिविग्रहकालवित्‌ | सान्त्वपूर्वमिदं वाक्‍्यं मार्जारं मूषिकोडब्रवीत्‌,इस प्रकार चूहेने शत्रुकी चेष्टापर विचार किया। वह अर्थसिद्धिके उपायको यथार्थरूपसे जाननेवाला तथा संधि और विग्रहके अवसरको समझनेवाला था। उसने बिलावको सान्त्वना देते हुए मधुर वाणीमें कहा--

Transliteration

tato 'rthagati-tattvajñaḥ sandhi-vigraha-kāla-vit | sāntva-pūrvam idaṃ vākyaṃ mārjāraṃ mūṣiko 'bravīt ||

Translation

Da erwog die Maus—die den Gang des Vorteils und die Grundsätze wirksamer Mittel wahrhaft verstand und wusste, wann Bündnis zu suchen und wann in Streit zu treten—die Absichten des Feindes. Um zunächst zu besänftigen, redete sie die Katze mit versöhnlichen, süßen Worten an und wählte die Diplomatie als ethischen und strategischen Auftakt, ehe ein härterer Weg beschritten würde.

Word by Word

• {'tataḥ': 'then, thereafter', 'artha-gati': 'the course/trajectory of advantage or practical success', 'tattva-jñaḥ': 'knower of the true principle

• one who understands reality', 'sandhi': 'alliance, treaty, making peace', 'vigraha': 'hostility, conflict, rupture', 'kāla-vit': 'knower of the proper time/occasion', 'sāntva-pūrvam': 'beginning with conciliation

• preceded by appeasement', 'idaṃ vākyaṃ': 'these words

• this statement', 'mārjāram': 'the cat', 'mūṣikaḥ': 'the mouse', 'abravīt': 'said, spoke'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• mūṣika (mouse)
• mārjāra (cat)