Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

अविश्वास-निति: ब्रह्मदत्त–पूजनी-संवादः

Policy of Caution: The Brahmadatta–Pūjanī Dialogue

अभोग्याश्लौषधीश्कछित्त्वा भोग्या एव पचन्त्युत,राजन! जो खानेयोग्य नहीं हैं, उन ओषधियों या वृक्षोंको काटकर मनुष्य उनके द्वारा खानेयोग्य ओषधियोंको पकाते हैं। इसी प्रकार जो देवताओं, पितरों और मनुष्योंका हविष्यके द्वारा पूजन नहीं करता है, उसके धनको धर्मज्ञ पुरुषोंने व्यर्थ बताया है। अतः धर्मात्मा राजा ऐसे धनको छीन ले और उसके द्वारा प्रजाका पालन करे, किंतु वैसे धनसे राजा अपना कोश न भरे

abhogyāślauṣadhīḥ kacchittvā bhogyā eva pacanty uta | rājan! yo khāneyogya nahīṃ haiṃ, un oṣadhiyoṃ yā vṛkṣoṃ ko kāṭakara manuṣya unake dvārā khāneyogya oṣadhiyoṃ ko pacāte haiṃ | evaṃ yaḥ devatā-pitṛ-manuṣyāṇāṃ haviṣā pūjanaṃ na karoti, tasya dhanaṃ dharmajñaiḥ puruṣaiḥ vyarthaṃ proktam | ataḥ dharmātmā rājā tādṛśaṃ dhanaṃ chīnatāṃ, tena prajā-pālanaṃ karotu, kintu tādṛśena dhanena rājā svaṃ kośaṃ na pūrayet ||

Bhīṣma sprach: „O König, die Menschen fällen ungenießbare Kräuter oder Bäume und kochen mit ihrer Hilfe, was genießbar ist. Ebenso wird der Reichtum dessen, der die Götter, die Ahnen und die Menschen nicht durch Opfergaben (havis) verehrt, von den Kennern des Dharma für nichtig erklärt. Darum soll ein rechtschaffener König solchen Reichtum einziehen und damit das Volk erhalten; doch soll er mit dieser Art von Reichtum nicht seine eigene Schatzkammer füllen.“

अभोग्याःinedible (ones)
अभोग्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootअभोग्य
FormFeminine, Nominative, Plural
औषधीःherbs/medicinal plants
औषधीः:
Karma
TypeNoun
Rootऔषधी
FormFeminine, Accusative, Plural
काष्ठानिpieces of wood/trees (wood)
काष्ठानि:
Karma
TypeNoun
Rootकाष्ठ
FormNeuter, Accusative, Plural
छित्त्वाhaving cut
छित्त्वा:
TypeVerb
Rootछिद्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
भोग्याःedible (ones)
भोग्याः:
Karma
TypeAdjective
Rootभोग्य
FormFeminine, Accusative, Plural
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
पचन्तिthey cook
पचन्ति:
TypeVerb
Rootपच्
FormPresent (Lat), Third, Plural, Parasmaipada
उतand/also
उत:
TypeIndeclinable
Rootउत
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
K
King (Yudhishthira, implied addressee)
D
Devas (gods)
P
Pitrs (ancestors)
M
Manushyas (human beings)
H
Havis (sacrificial oblation)
K
Kosha (royal treasury)
P
Prajā (subjects)