Shloka 10
Bala and Dharma in Kṣatriya Governance (बल-धर्म सम्बन्धः)
भीष्म उवाच क्षिप्रं वा संधिकाम: स्यात् क्षिप्रं वा तीक्षणविक्रम: । तदापनयनं क्षिप्रमेतावत् साम्परायिकम्,भीष्मजीने कहा--राजन्! उस अवस्थामें राजा या तो शीघ्र ही संधिका विचार कर ले अथवा जल्दी-से-जल्दी दुःसह पराक्रम प्रकट करके शत्रुको राज्यसे निकाल बाहर करे, ऐसा उद्योग करते समय यदि कदाचित् मृत्यु भी हो जाय तो वह परलोकमें मंगलकारी होती है
bhīṣma uvāca | kṣipraṃ vā sandhikāmaḥ syāt kṣipraṃ vā tīkṣṇavikramaḥ | tad-āpānayanaṃ kṣipram etāvat sāmparāyikam ||
Bhīṣma sprach: „O König, in einer solchen Lage soll ein Herrscher entweder rasch einen Ausgleich suchen (durch Bündnis und Verhandlung) oder, mit scharfem und entschlossenem Heldenmut, den Feind schnell aus dem Reich vertreiben. Wenn bei diesem notwendigen Unternehmen der Tod eintritt, wird dieser Tod für das Jenseits glückverheißend.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must not remain indecisive in crisis: he should promptly choose either peace through negotiation (sandhi) or decisive force to expel the enemy. Even if death occurs while fulfilling this duty, it is considered spiritually auspicious because it is undertaken for righteous protection of the realm.
In Bhishma’s instruction on rājadharma, he advises the king on how to respond when the kingdom is threatened: act quickly—either secure a settlement or display resolute valor to remove the enemy—emphasizing duty-bound action over hesitation.