Shloka 8
Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
भीष्म उवाच शृणु कौरव्य यो दण्डो व्यवहारो यथा च स: । यस्मिन् हि सर्वमायत्तं स दण्ड इह केवल:,भीष्मजीने कहा--कुरुनन्दन! दण्डका जो स्वरूप है तथा जिस प्रकार उसको “व्यवहार' कहा जाता है, वह सब तुम्हें बताता हूँ; सुनो। इस संसारमें सब कुछ जिसके अधीन है, वही अद्वितीय पदार्थ यहाँ “दण्ड" कहलाता है
bhīṣma uvāca: śṛṇu kauravya yo daṇḍo vyavahāro yathā ca saḥ | yasmin hi sarvam āyattaṃ sa daṇḍa iha kevalaḥ ||
Bhīṣma sprach: „Höre, o Spross der Kurus. Ich will dir darlegen, was ‘Daṇḍa’ in Wahrheit ist und in welcher Weise man ihn auch ‘vyavahāra’ nennt (die Ordnung der Angelegenheiten, das rechtliche Verfahren und die praktische Verwaltung). Denn das, wovon in dieser Welt alles abhängt—nur dies allein heißt hier Daṇḍa, die einzigartige Kraft, welche die soziale Ordnung trägt.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches that daṇḍa—coercive authority expressed as punishment and enforcement—is the indispensable foundation of orderly life; it is also closely tied to vyavahāra, the practical and legal administration through which justice is carried out.
In the Śānti Parva’s instruction on kingship and peace, Bhishma addresses Yudhiṣṭhira and begins explaining the nature of daṇḍa and how it functions as vyavahāra—i.e., the king’s system of governance and adjudication on which society depends.