Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Gratitude, Discernment, and the Escalation of Power (Śvā–Dvipī–Vyāghra–Nāga–Siṃha–Śarabha Itihāsa)

न मूलफलभोगेषु स्पृहामप्यकरोत्‌ तदा । यथा मृगपतिर्नित्यं प्रकाड्क्षति वनौकस: । तथैव स महाराज व्याप्र: समभवत्‌ तदा,महाराज! अब तो उसे फल-मूल खानेकी कभी इच्छा ही नहीं होती थी। जैसे वनराज सिंह प्रतिदिन जन्तुओंका मांस खाना चाहता है, उसी प्रकार वह बाघ भी उस समय मांसभोजी हो गया

na mūla-phalabhogeṣu spṛhām apy akarot tadā | yathā mṛga-patir nityaṁ prakāṅkṣati vanaukasaḥ | tathaiva sa mahārāja vyāghraḥ samabhavat tadā ||

Bhīṣma sprach: „Damals verspürte er nicht einmal mehr das geringste Verlangen, von Wurzeln und Früchten zu leben. Wie der Herr der Tiere — der Löwe — unablässig nach dem Fleisch der Waldbewohner verlangt, so wurde auch jener Tiger, o großer König, zu jener Zeit ein Fleischfresser.“

not
:
TypeIndeclinable
Root
मूलफलभोगेषुin the enjoyment of roots and fruits
मूलफलभोगेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमूलफलभोग
FormMasculine, Locative, Plural
स्पृहाम्desire/longing
स्पृहाम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्पृहा
FormFeminine, Accusative, Singular
अपिeven
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अकरोत्made/did (had)
अकरोत्:
TypeVerb
Rootकृ
FormImperfect (Lan), 3, Singular, Parasmaipada
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
यथाas/just as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
मृगपतिःlord of beasts (lion)
मृगपतिः:
Karta
TypeNoun
Rootमृगपति
FormMasculine, Nominative, Singular
नित्यम्always/daily
नित्यम्:
TypeIndeclinable
Rootनित्य
प्रकाङ्क्षतिdesires/longs for
प्रकाङ्क्षति:
TypeVerb
Rootकाङ्क्ष्
FormPresent (Lat), 3, Singular, Parasmaipada
वनौकसःforest-dwellers (wild animals)
वनौकसः:
Karma
TypeNoun
Rootवनौकस्
FormMasculine, Accusative, Plural
तथाso/in the same way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
महाराजःgreat king
महाराजः:
Karta
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Nominative, Singular
व्याप्रःtiger
व्याप्रः:
Karta
TypeNoun
Rootव्याघ्र
FormMasculine, Nominative, Singular
समभवत्became
समभवत्:
TypeVerb
Rootभू
FormImperfect (Lan), 3, Singular, Parasmaipada, सम्
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
M
Mahārāja (the king addressed, i.e., Yudhiṣṭhira)
M
mṛga-pati (lion)
V
vyāghra (tiger)
V
vanaukasaḥ (forest-dwelling animals)