Shloka 24

अहं त्वया चात्मगुणैर्जित: पार्थिवसत्तम | आत्मानमनवज्ञाय जितवद्‌ वर्ततां भवान्‌,तदनन्तर मिथिलानरेशने कोसल-राजकुमारको अपने निकट बुलाकर कहा--नृपश्रेष्ठ! मैंने धर्म और नीतिका सहारा लेकर सम्पूर्ण जगत्‌पर विजय पायी है, परंतु आज तुमने अपने गुणोंसे मुझे भी जीत लिया। अतः तुम अपनी अवज्ञा न करके एक विजयी वीरके समान बर्ताव करो

ahaṁ tvayā cātmaguṇair jitaḥ pārthiva-sattama | ātmānam anavajñāya jitavad vartatāṁ bhavān |

Bhishma sprach: „O Bester der Könige, durch deine eigenen Tugenden bin ich von dir besiegt worden. Darum geringschätze dich nicht; verhalte dich wie einer, der gesiegt hat.“

अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम्
Formcommon, Nominative, Singular
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypeNoun
Rootत्वम्
Formcommon, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
आत्मगुणैःby (your) own virtues
आत्मगुणैः:
Karana
TypeNoun
Rootआत्मगुण
FormMasculine, Instrumental, Plural
जितःconquered/defeated
जितः:
TypeVerb
Rootजि
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
पार्थिवसत्तमO best of kings
पार्थिवसत्तम:
TypeNoun
Rootपार्थिवसत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular
आत्मानम्yourself
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
अनवज्ञायnot disrespecting (having not slighted)
अनवज्ञाय:
TypeVerb
Rootअवज्ञा
Formल्यप् (absolutive/gerund), अन- (negation), Parasmaipada (usage)
जितवत्like a victor; victor-like
जितवत्:
TypeAdjective
Rootजितवत्
FormNeuter (adverbial use), Nominative/Accusative, Singular
वर्तताम्let (him/you) behave; may (you) conduct yourself
वर्तताम्:
TypeVerb
Rootवृत्
Formलोट् (imperative), Ātmanepada, Third, Singular
भवान्you (honorific)
भवान्:
Karta
TypeNoun
Rootभवत्
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma

Educational Q&A

Victory grounded in virtue is superior to external conquest; one should not demean oneself but live with the dignity and discipline of a true victor.

Bhishma, speaking as an elder authority, praises a king/prince for conquering him through noble qualities and exhorts him to maintain self-respect and act in accordance with that moral triumph.