Shloka 36
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
न बहूनभियुञ्जीत यौगपद्येन शात्रवान् । साम्ना दानेन भेदेन दण्डेन च पुरंदर,पुरंदर! बहुत-से शत्रुओंपर एक ही साथ आक्रमण नहीं करना चाहिये। साम, दान, भेद और दण्डके द्वारा इन शत्रुओंमेंसे एक-एकको बारी-बारीसे कुचलकर शेष बचे हुए शत्रुको पीस डालनेके लिये कुशलतापूर्वक प्रयत्न आरम्भ करे। बुद्धिमान् राजा शक्तिशाली होनेपर भी सब शत्रुओंको कुचलनेका कार्य एक ही साथ आरम्भ न करे
na bahūn abhiyuñjīta yaugapadyena śātravān | sāmnā dānena bhedena daṇḍena ca puraṃdara ||
Bhīṣma sprach: „O Puraṃdara, man soll nicht viele Feinde zugleich angreifen. Vielmehr soll man, indem man Ausgleich, Gaben, Spaltung und Strafe geschickt anwendet, die Feinde einen nach dem anderen bezwingen und dann die verbleibende feindliche Macht zermalmen. Selbst ein mächtiger, kluger König soll nicht zugleich damit beginnen, alle Feinde niederzuringen.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should avoid overextension: do not confront multiple enemies simultaneously; instead apply the four upāyas—conciliation, gifts, division, and punishment—strategically to neutralize foes one by one.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises the ruler (addressed as Puraṃdara) on practical policy: how to manage hostile powers through calibrated diplomacy and force rather than reckless, simultaneous warfare.