Shloka 22
Jaitrya-nimitta: Signs of Prospective Victory and the Priority of Conciliation (जयलक्षण-निमित्त तथा सान्त्व-प्रधान नीति)
संनिपातो न मन्तव्य: शक््ये सति कथंचन । सान्त्वभेदप्रदानानां युद्धमुत्तरमुच्यते,जबतक किसी तरह सन्धि हो सकती हो, तबतक युद्धको स्वीकार नहीं करना चाहिये। पहले सामनीतिसे समझावे। इससे काम न चले तो भेदनीतिके अनुसार शत्रुओंमें फूट डाले। इसमें भी सफलता न मिले तो दाननीतिका प्रयोग करे--धन देकर शत्रुके सहायकोंको वशमें करनेकी चेष्टा करे। इन तीनों उपायोंके सफल न होनेपर अन्तमें युद्धका आश्रय लेना उचित बताया गया है
sannipāto na mantavyaḥ śakye sati kathaṃcana | sāntvabhedapradānānāṃ yuddham uttaram ucyate ||
Bhīṣma sprach: „Solange irgendeine Einigung noch möglich ist, soll man niemals die offene Konfrontation wählen. Unter den Mitteln der Beschwichtigung, der Zwietrachtstiftung und der Gewährung von Anreizen gilt der Krieg als das letzte Mittel.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
War is ethically permissible only as a final option. A ruler should first attempt sāntva (conciliation), then bheda (strategic division of hostile forces), then pradāna (inducements), and only when these fail should yuddha (war) be undertaken.
In the Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on rājadharma (the duties of kings). Here he outlines a graded policy for handling enemies: prioritize peace-making and political measures, and treat battle as the last step.