Shloka 9
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
ऋष्टयस्तोमरा: खड्गा निशिताश्न परश्वधा: । फलकान्यथ चर्माणि प्रतिकल्प्यान्यनेकश:,कुन्तीनन्दन! राजाको चाहिये कि वह गाय, बैल तथा अजगरके चमड़ोंसे हाथियोंकी रक्षाके लिये कवच बनवावे। इसके सिवा लोहेकी कीलें, लोहे, कवच, चँवर, चमकीले और पानीदार शस्त्र, पीले और लाल रंगके कवच, बहुरंगी ध्वजा-पताकाएँ, ऋष्टि, तोमर, खड्ग, तीखे फरसे, फलक और ढाल--इन््हें भारी संख्यामें तैयार कराकर सदा अपने पास रखे
ṛṣṭayas tomarāḥ khaḍgā niśitāśn paraśvadhāḥ | phalakāny atha carmāṇi pratikalpyāny anekaśaḥ ||
Bhīṣma sprach: „Speere, Wurfspieße, Schwerter und scharf geschliffene Äxte sollen in großer Zahl bereitliegen; ebenso sollen Buckler und Lederschilde in vielerlei Arten gefertigt werden. Ein König, o Sohn der Kuntī, muss solche Angriffs- und Schutzmittel in reicher Menge bereithalten, damit der Schutz von Truppen und Kriegstieren—vor allem der Elefanten—und die Wahrung der Ordnung in Zeiten der Gefahr niemals dem Zufall überlassen bleiben.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s dharma includes practical preparedness: maintaining adequate arms and defensive gear so that protection of the realm and its forces is assured when threats arise.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on rājadharma, listing specific weapons and protective items that should be manufactured and kept ready in large quantities as part of responsible kingship.