Shloka 19
भীমेन युधिष्ठिरस्य त्यागवृत्तेः प्रतिषेधः
Bhīma’s Rebuttal of Yudhiṣṭhira’s Renunciatory Inclination
कथं तस्मात् समुत्पन्नास्तन्निष्ठास्तदुपाश्रया: । तदेव निन्दां भाषेयुर्धाता तत्र न गहति,इसलिये जिनकी क्षात्रधर्मके लिए उत्पत्ति हुई है, जो क्षात्रधर्ममें ही तत्पर रहते हैं, तथा क्षात्रधर्मका ही आश्रय लेकर जीवन-निर्वाह करते हैं, वे क्षत्रिय स्वयं ही उस क्षात्रधर्मकी निन््दा कैसे कर सकते हैं? इसके लिये उस विधाताकी ही निन्दा क्यों न की जाय, जिन्होंने क्षत्रियोंके लिये युद्धधर्मका विधान किया है
kathaṃ tasmāt samutpannās tan-niṣṭhās tad-upāśrayāḥ | tad eva nindāṃ bhāṣeyur dhātā tatra na gahate ||
Bhīma sprach: „Wie könnten jene, die aus eben dieser kṣātra-Pflicht geboren sind, ihr treu bleiben und ihr Leben im Schutz derselben bestreiten, jemals eben dieses Krieger‑Dharma verdammen? Wenn überhaupt Tadel zu sprechen ist, sollte er nicht vielmehr den Ordner treffen, der den Kṣatriyas das Gesetz des Kampfes eingesetzt hat?“
भीम उवाच
Educational Q&A
Bhīma argues that those whose identity and livelihood rest upon kṣatriya-dharma cannot coherently denounce it; if one insists on blaming the existence of war-duty, the blame would logically be directed toward the cosmic Ordainer who instituted that social-ethical role.
In the Shānti Parva’s reflective setting, Bhīma speaks in defense of warrior-duty, challenging the idea of censuring kṣātra-dharma and shifting the discussion toward the source of such duties—divine ordinance (Dhātā) and the structure of dharma itself.