Shloka 11
भীমेन युधिष्ठिरस्य त्यागवृत्तेः प्रतिषेधः
Bhīma’s Rebuttal of Yudhiṣṭhira’s Renunciatory Inclination
यथा महान्तमध्वानमाशया पुरुष: पतन् | स निराशो निवर्तेत कर्मतन्नस्तथोपमम्,जैसे कोई मनुष्य मनमें कोई आशा लेकर बहुत बड़ा मार्ग तै करे और वहाँ पहुँचनेपर निराश लौटे, हमारा यह कार्य भी उसी तरह निष्फल हो रहा है
yathā mahāntam adhvānam āśayā puruṣaḥ patan | sa nirāśo nivarteta karma tan nas tathopamam ||
Bhima sprach: „Wie ein Mann, von Hoffnung getrieben, eine überaus lange Reise unternimmt und, am Ende angekommen, enttäuscht umkehrt—so ist auch unser Vorhaben geworden: Es endet in Vergeblichkeit.“
भीम उवाच
Educational Q&A
Hope can propel great effort, but when the expected fruit does not arise, the same effort feels wasted. The verse highlights the ethical and psychological gap between intention and outcome, urging reflection on attachment to results and the fragility of expectation.
Bhima expresses frustration and sorrow by using a simile: like a traveler who completes a long journey with hope but returns disappointed, he feels that the group’s present undertaking has become fruitless.