रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield
यो होक: पाण्डवैर्युध्येद् यो वा युध्यन्तमुत्सूजेत् । स पज्चभिर्भवेद् युक्त: पातकैश्नोपपातकै:
yo hokaḥ pāṇḍavair yudhyed yo vā yudhyantam utsṛjet | sa pañcabhir bhaved yuktaḥ pātakaiś copapātakaiḥ ||
Sañjaya sprach: „Wer von uns allein gegen die Pāṇḍavas kämpft oder einen Krieger verlässt, der bereits im Gefecht steht, der wird befleckt — gebunden an die Schuld der fünf großen Sünden und ebenso der kleineren. Darum soll man in diesem Krieg weder den einsamen Kampf suchen noch einen Gefährten mitten im Streit im Stich lassen.“
संजय उवाच
The verse frames two battlefield failures as moral transgressions: reckless solitary engagement against the Pāṇḍavas and, more seriously, deserting an ally already fighting. It emphasizes solidarity, disciplined conduct, and responsibility to comrades as part of righteous war-behavior.
In the Shalya Parva war setting, Sañjaya reports a stern directive meant to regulate the Kaurava side’s conduct: no warrior should fight the Pāṇḍavas alone, and no one should abandon a comrade mid-combat—both acts are declared sinful, carrying heavy moral blame.