Previous Verse
Next Verse

Shloka 11

Duryodhana-vadha-pratikriyā: Harṣa, Nindā, and Kṛṣṇa’s Nīti-vyākhyā (Śalya-parva 60)

(भ्रातृभि: सहितो भीम: सार्जुनैरस्त्रकोविदै: । न विव्यथे महाराज दृष्टवा हलधरं बली ।।) महाराज! हलधरको आक्रमण करते देख अर्जुनसहित अस्त्रवेत्ता भाइयोंके साथ खड़े हुए बलवान्‌ भीमसेन तनिक भी व्यथित नहीं हुए। तमुत्पतन्तं जग्राह केशवो विनयान्वित: । बाहुभ्यां पीनवृत्ताभ्यां प्रयत्नादू बलवद्धली,उस समय विनयशील, बलवान श्रीकृष्णने आक्रमण करते हुए बलरामजीको अपनी मोटी एवं गोल-गोल भुजाओंद्वारा बड़े प्रयत्नसे पकड़ा

sañjaya uvāca |

bhrātṛbhiḥ sahito bhīmaḥ sārjunair astrakovidaiḥ |

na vivyathe mahārāja dṛṣṭvā haladharaṃ balī ||

tam utpatantaṃ jagrāha keśavo vinayānvitaḥ |

bāhubhyāṃ pīnavṛttābhyāṃ prayatnād u balavaddhalī ||

Sañjaya sprach: O König, der mächtige Bhīma—zusammen mit seinen Brüdern und mit Arjuna, allesamt kundig im Waffengebrauch—wankte nicht im Geringsten, als er den starken Haladhara (Balarāma) sah. Als Balarāma dann zum Angriff vorschnellte, packte ihn Keśava (Krishna), gefasst und ehrerbietig, mit großer Anstrengung und hielt den kräftigen Pflugträger mit seinen dicken, gerundeten Armen zurück, sodass der Streit unter Verwandten nicht eskalierte.

भ्रातृभिःby/with (his) brothers
भ्रातृभिः:
Karana
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Instrumental, Plural
सहितःaccompanied (by)
सहितः:
Karta
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Nominative, Singular
भीमःBhima
भीमः:
Karta
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Nominative, Singular
he
:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्जुनैःwith the Arjunas / with Arjuna(s)
अर्जुनैः:
Karana
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Instrumental, Plural
अस्त्र-कोविदैःwith those skilled in weapons
अस्त्र-कोविदैः:
Karana
TypeAdjective
Rootअस्त्रकोविद
FormMasculine, Instrumental, Plural
not
:
TypeIndeclinable
Root
विव्यथेwas distressed / trembled
विव्यथे:
TypeVerb
Rootव्यथ्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
महा-राजO great king
महा-राज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive), Parasmaipada (usage)
हल-धरम्Haladhara (Balarama)
हल-धरम्:
Karma
TypeNoun
Rootहलधर
FormMasculine, Accusative, Singular
बलीstrong, mighty
बली:
Karta
TypeAdjective
Rootबलिन्
FormMasculine, Nominative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
उत्पतन्तम्leaping up / rushing (at)
उत्पतन्तम्:
TypeVerb
Rootउत्+पत्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Accusative, Singular
जग्राहseized, grasped
जग्राह:
TypeVerb
Rootग्रह्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
केशवःKeshava (Krishna)
केशवः:
Karta
TypeNoun
Rootकेशव
FormMasculine, Nominative, Singular
विनय-अन्वितःendowed with humility
विनय-अन्वितः:
Karta
TypeAdjective
Rootविनयान्वित
FormMasculine, Nominative, Singular
बाहुभ्याम्with (his) two arms
बाहुभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootबाहु
FormMasculine, Instrumental, Dual
पीन-वृत्ताभ्याम्with (arms) stout and rounded
पीन-वृत्ताभ्याम्:
Karana
TypeAdjective
Rootपीनवृत्त
FormMasculine, Instrumental, Dual
प्रयत्नात्with effort / by exertion
प्रयत्नात्:
TypeNoun
Rootप्रयत्न
FormMasculine, Ablative, Singular
indeed, surely
:
TypeIndeclinable
Root
बलवत्powerfully
बलवत्:
TypeIndeclinable
Rootबलवत्
हलीthe plough-bearer (Balarama)
हली:
Karta
TypeNoun
Rootहलिन्
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra
B
Bhima
A
Arjuna
P
Pandava brothers
B
Balarama (Haladhara)
K
Krishna (Keshava)