Shloka 36
Vāg-yuddha and Nimitta-darśana before the Gadāyuddha
Verbal Duel and Omens
लोहिताज्विव क्रुद्धौ प्रतपन््तोी महारथौ । पंजों और दाढ़ोंसे प्रहार करनेवाले दो व्याप्रोंक समान उन दोनों वीरोंका वेग शत्रुओंके लिये दुः:सह था। प्रलयकालनमें विक्षुब्ध हुए दो समुद्रोंके समान उन्हें पार करना कठिन था। वे दोनों महारथी क्रोधमें भरे हुए दो मंगल ग्रहोंक समान एक-दूसरेको ताप दे रहे थे || ३५६ || पूर्वपश्चिमजौ मेघौ प्रेक्षमाणावरिंदमौ
sañjaya uvāca | lohitāv iva kruddhau pratapantau mahārathau | pañjābhyāṃ ca dāḍhābhyāṃ ca prahārakārau dvau vyāghrāv iva tayor vīrayor vegaḥ śatrūṇāṃ duḥsahaḥ | pralayakāle vikṣubdhau dvau samudrāv iva tau duruttarau | tau mahārathī krodhabharitau dvau maṅgalagrahāv iva parasparaṃ tāpayām āsa ||
Sañjaya sprach: Diese beiden großen Wagenkämpfer, von Zorn entflammt, loderten wie zwei rote Feuer. Wie ein Paar Tiger, das mit Klauen und Fangzähnen schlägt, war der Ansturm jener Helden für ihre Feinde unerträglich. Wie zwei Meere, aufgewühlt zur Zeit der Auflösung, waren sie schwer zu durchqueren. Von Wut erfüllt, sengten sich diese beiden Mahārathas gegenseitig wie zwei marsgleiche Gestirne, jeder erhitzte den anderen in wechselseitiger Raserei.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how unchecked krodha (wrath) turns heroic power into a scorching, mutually destructive force. By comparing the warriors to tigers, stormed oceans, and the hot planet Maṅgala, it frames anger as an intensifier of violence that becomes difficult for others to withstand and difficult even for the combatants to transcend—an implicit ethical warning about the ruinous momentum of rage in war.
Sañjaya describes two elite chariot-warriors locked in a fierce duel. Their speed and aggression are portrayed as unbearable to enemies and nearly impossible to overcome, using cosmic and animal metaphors to convey the battle’s intensity and the warriors’ mutual scorching hostility.