Shloka 11
Kārttikeya-Abhiṣecana: Mātṛgaṇa-Nāma Saṃkīrtana and Skanda’s Commission
ऋतवश्न ग्रहाश्षैव ज्योतींषि च विशाम्पते । मूर्तिमत्यश्न सरितो वेदाश्वैव सनातना:,रुद्रर्वसुभिरादित्यैरश्विभ्यां च वृतः प्रभु: । महापराक्रमी इन्द्र और विष्णु, सूर्य और चन्द्रमा, धाता और विधाता, वायु और अग्नि, पूषा, भग, अर्यमा, अंश, विवस्वान्ू, मित्र और वरुणके साथ बुद्धिमान् रुद्रदेव, एकादश रुद्रणण, आठ वसु, बारह आदित्य और दोनों अश्विनीकुमार--ये सब-के-सब प्रभावशाली कुमार कार्तिकेयको घेरकर खड़े हुए प्रजानाथ! ब्रह्माजी, पुलस्त्य, महातपस्वी पुलह, अंगिरा, कश्यप, अत्रि, मरीचि, भृगु, क्रतु, हर, वरुण, मनु, दक्ष, ऋतु, ग्रह, नक्षत्र, मूर्तिमती सरिताएँ, मूर्तिमान् सनातन वेद, समुद्र, सरोवर, नाना प्रकारके तीर्थ, पृथिवी, झ्ुलोक, दिशा, वृक्ष, देवमाता अदिति, ही, श्री, स्वाहा, सरस्वती, उमा, शची, सिनीवाली, अनुमति, कुहू, राका, धिषणा, देवताओंकी अन्यान्य पत्नियाँ, हिमवान्, विन्ध्य, अनेक शिखरोंसे सुशोभित मेरुगिरि, अनुचरोंसहित ऐरावत, कला, काष्ठा, मास, पक्ष, ऋतु, रात्रि, दिन, अअश्रोंमें श्रेष्ठ उच्चै:श्रवा, नागराज वासुकि, अरुण, गरुड़, ओषधियोंसहित वृक्ष, भगवान् धर्मदेव, काल, यम, मृत्यु तथा यमके अनुचर--ये सब-के-सब वहाँ एक साथ पधारे थे
ṛtavaś ca grahāś caiva jyotīṃṣi ca viśāṃpate | mūrtimatyas tathā sarito vedāś caiva sanātanāḥ || rudrair vasubhir ādityair aśvibhyāṃ ca vṛtaḥ prabhuḥ | mahāparākramī skandaḥ sarvaiḥ samantataḥ sthitaḥ ||
Vaiśampāyana sprach: „O Herr der Menschen, die Jahreszeiten und die Planeten, ebenso die himmlischen Lichter; die leibhaftigen Flüsse und die ewigen, lebendigen Veden — all dies kam herbei. Umringt von den Rudras, den Vasus, den Ādityas und den beiden Aśvins stand der mächtige Herr Skanda (Kārttikeya), von allen Seiten eingeschlossen. Die Stelle zeigt eine kosmische Versammlung: Zeit, Natur, heilige Offenbarung und die Götter selbst treten zusammen, um den göttlichen Heerführer zu ehren und zu begleiten, und deutet an, dass gerechte Macht nicht bloß kriegerische Gewalt ist, sondern vom Weltgesetz (ṛta/dharma) und von heiliger Autorität (veda) getragen wird.“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames true power as aligned with cosmic order: time (seasons), destiny/time-markers (planets), nature (rivers), and revelation (the eternal Vedas) all converge around Skanda. Martial authority is legitimized when it is supported by dharma/ṛta and by sacred tradition, not merely by force.
A grand, cosmic gathering is described: personified forces of time and nature, along with major classes of gods (Rudras, Vasus, Ādityas, and the Aśvin twins), assemble and stand around Skanda/Kārttikeya, honoring him as a central divine figure in the scene.