Shloka 49
Saptasārasvata-tīrtha-prasaṅgaḥ | The Saptasārasvata Pilgrimage Account and the Maṅkaṇaka Narrative
वायुभक्षा जलाहारा: पर्णभक्षाश्न॒ तापसा: । नानानियमयुक्ताश्व तथा स्थण्डिलशायिन:,महाराज! सरस्वतीके उस निकटवर्ती तटपर सुप्रसिद्ध तपस्वी वालखिल्य, अभ्मकुट्ट, दन्तोलूखलीः, प्रसंख्यानः, हवा पीकर रहनेवाले, जलपानपर ही निर्वाह करनेवाले, पत्तोंका ही आहार करनेवाले, भाँति-भाँतिके नियमोंमें संलग्न तथा वेदीपर शयन करनेवाले तपस्वीमुनि विराजमान थे। वे सरिताओंमें श्रेष्ठ सरस्वतीकी उसी प्रकार शोभा बढ़ा रहे थे, जैसे देवतालोग गंगाजीकी
vāyubhakṣā jalāhārāḥ parṇabhakṣāś ca tāpasāḥ | nānāniyamayuktāś ca tathā sthaṇḍilaśāyinaḥ ||
Vaiśampāyana sprach: Es gab Asketen, die von Luft lebten, andere, die nur von Wasser zehrten, und wieder andere, die allein Blätter aßen. In vielerlei Gelübden und Übungen gefestigt, schliefen manche sogar auf bloßer Erde. So mehrten diese berühmten Weisen am Ufer der Sarasvatī—durch Askese und Selbstzucht—die Heiligkeit und den Glanz dieses erhabensten Flusses und machten sein Gestade zu einem sichtbaren Sitz des Dharma und der Selbstüberwindung.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights niyama (disciplined observance) and tapas (austerity) as visible expressions of dharma: restraint over bodily needs and steadfast practice are portrayed as sanctifying both the practitioner and the sacred space they inhabit.
Vaiśampāyana describes a riverside scene on the Sarasvatī where many kinds of ascetics reside, each following distinct austerities—living on air, water, leaves, and sleeping on bare ground—thereby adorning the riverbank with an atmosphere of holiness and rigorous spiritual practice.