Shloka 25
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
नापश्यत् समरे कंचित् सहायं रथिनां वर: । नर्दमानान् परान् दृष्टवा स्वबलस्य च संक्षयम्,महाराज! रथियोंमें श्रेष्ठ दुर्योधनने जब समरभूमिमें अपने किसी सहायकको न देखकर शत्रुओंको गर्जते देखा और अपनी सेनाके विनाशपर दृष्टिपात किया, तब वह अकेला भूपाल अपने मरे हुए घोड़ेको वहीं छोड़कर भयके मारे पूर्व दिशाकी ओर भाग चला
sañjaya uvāca |
nāpaśyat samare kañcit sahāyaṁ rathināṁ varaḥ |
nardamānān parān dṛṣṭvā svabalasya ca saṁkṣayam, mahārāja |
Sañjaya sprach: O König, Duryodhana, der Vortrefflichste unter den Wagenkämpfern, sah auf dem Schlachtfeld nirgends einen Verbündeten. Als er das feindliche Heer brüllen sah und das Dahinschwinden der eigenen Streitmacht erkannte, ließ er—ganz allein—seine erschlagenen Pferde dort zurück und floh, von Furcht ergriffen, nach Osten.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the fragility of power when it is not supported by steadfast allies, morale, and righteous purpose: when one’s forces collapse, fear can overtake even a celebrated warrior, revealing the ethical cost of a war pursued through adharma and pride.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Duryodhana, finding no supporting comrades on the battlefield and seeing the enemy roaring while his own army is being destroyed, becomes afraid and flees toward the east, leaving behind his fallen horses.