Shloka 100
द्वैपायनह्रदे दुर्योधनान्वेषणम् / The Search for Duryodhana at Dvaipāyana Lake
बहुशो याच्यमानस्य दैवोपहतचेतस: । त्वमेको व्यसनार्तस्य प्रियसे पुत्र सर्वथा,“लोभी, अदूरदर्शी और अन्धे राजाके लिये तुम लाठीके सहारे हो। मैंने उनसे युद्ध रोकनेके लिये बारंबार याचना की थी, परंतु दैवसे उनकी बुद्धि मारी गयी थी; इसलिये उन्होंने मेरी बात नहीं सुनी। आज वे संकटसे पीड़ित हैं, बेटा! इस अवस्थामें एकमात्र तुम्हीं उन्हें सहारा देनेके लिये जीवित हो
bahuśo yācyamānasya daivopahatacetasaḥ | tvam eko vyasanārtasya priyase putra sarvathā ||
Sañjaya sprach: „Obwohl ich ihn immer wieder anflehte, war sein Geist vom Schicksal niedergeschlagen. Darum achtete er meinen Rat nicht, den Krieg zu beenden. Nun, von Unheil getroffen, ist er in Not; und du allein, mein Sohn, bist ihm in jeder Hinsicht die einzige teure Stütze, die noch geblieben ist.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral tragedy of ignored counsel: when a ruler’s judgment is clouded—here framed as ‘struck by fate’—wise advice fails, and calamity follows. It also underscores the ethical duty of support and steadiness in times of crisis, especially within familial and political responsibility.
Sañjaya reflects that he repeatedly urged the king (Dhṛtarāṣṭra) to restrain the war, but the king did not listen because his mind was impaired by destiny. Now, after disaster has unfolded, Sañjaya addresses his son, saying that the son alone remains as a dear support for the distressed king.