Shloka 326
शल्यवधे कौरवसेनाभङ्गः, भीमस्य गदायुद्धं, दुर्योधनस्य समाह्वानम्
Rout after Śalya’s fall; Bhīma’s mace engagement; Duryodhana’s rally
अदृश्यन्त महाराज योधास्तत्र रणाजिरे | महाराज! वहाँ समरांगणमें बहुत-से योद्धा जूएमें बँधे हुए वायुके समान वेगशाली घोड़ोंद्वारा इधर-उधर ले जाये जाते दिखायी देते थे
adṛśyanta mahārāja yodhās tatra raṇājire |
Sañjaya sprach: „O König, auf jenem Schlachtfeld sah man viele Kämpfer, die von Pferden, schnell wie der Wind, hierhin und dorthin geschleift wurden, fest gebunden durch Joch und Geschirr.“ Das Bild legt die düstere Mechanik des Krieges offen: Selbst die Mächtigen werden zur Ohnmacht herabgedrückt, vom Schwung der Rosse und Wagen fortgerissen, und die Gewalt raubt ihnen im Getümmel Handlungsfreiheit und Würde.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dehumanizing force of war: warriors, despite valor, can become powerless objects swept along by chariots and horses. Ethically, it points to the loss of agency and dignity that accompanies large-scale violence, inviting reflection on the true cost of conflict even when framed as kṣatriya duty.
Sañjaya reports to the king what he ‘sees’ on the battlefield: numerous fighters are being carried or dragged about by extremely swift horses, bound by yokes and harness—an image of chaotic motion and battlefield confusion.