Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

Rudra’s Omitted Share in the Yajña (रुद्रभागानुपपत्तिः — यज्ञोपाख्यानम्)

त्यम्बक: सवितुर्बाहू भगस्य नयने तथा । पूृष्णश्न दशनान्‌ क्रुद्धों धनुष्कोट्या व्यशातयत्‌

tryambakaḥ savitur bāhū bhagasya nayane tathā | pūṣṇaś ca daśanān kruddho dhanuṣkoṭyā vyaśātayat ||

Vaiśampāyana sprach: Von Zorn entbrannt schlug Tryambaka (Śiva) Savitṛ die Arme nieder und ebenso Bhaga die Augen; auch zerschmetterte er Pūṣans Zähne mit der Spitze seines Bogens. Der Vers macht deutlich, dass ungebändigter Zorn in einem Opferstreit zu schwerem, unverhältnismäßigem Schaden selbst an verehrten göttlichen Teilnehmern führt und ein für Ordnung bestimmtes Ritual in eine Szene gewaltsamer Vergeltung verwandelt.

त्र्यम्बकःTryambaka (Śiva)
त्र्यम्बकः:
Karta
TypeNoun
Rootत्र्यम्बक
FormMasculine, Nominative, Singular
सवितुःof Savitṛ (the Sun)
सवितुः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसवितृ
FormMasculine, Genitive, Singular
बाहूtwo arms
बाहू:
Karma
TypeNoun
Rootबाहु
FormMasculine, Accusative, Dual
भगस्यof Bhaga
भगस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभग
FormMasculine, Genitive, Singular
नयनेtwo eyes
नयने:
Karma
TypeNoun
Rootनयन
FormNeuter, Accusative, Dual
तथाlikewise/also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
पूष्णःof Pūṣan
पूष्णः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपूषन्
FormMasculine, Genitive, Singular
दशनान्teeth
दशनान्:
Karma
TypeNoun
Rootदशन
FormMasculine, Accusative, Plural
क्रुद्धःangry
क्रुद्धः:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध
FormMasculine, Nominative, Singular
धनुष्कोट्याwith the tip/end of (his) bow
धनुष्कोट्या:
Karana
TypeNoun
Rootधनुष्कोटि
FormFeminine, Instrumental, Singular
व्यशातयत्he struck down/broke/destroyed
व्यशातयत्:
TypeVerb
Rootव्य-शातय्
FormImperfect (Lan), 3rd, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
T
Tryambaka (Śiva)
S
Savitṛ
B
Bhaga
P
Pūṣan
B
bow (dhanuḥ)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical danger of uncontrolled anger: when fury governs action, even sacred contexts and exalted beings become subject to disproportionate injury, and order (dharma) is eclipsed by retaliation.

Vaiśampāyana narrates a moment where Tryambaka (Śiva), in anger, maims Savitṛ (cuts off his arms), blinds Bhaga (destroys his eyes), and breaks Pūṣan’s teeth using the tip of his bow—depicting a violent divine intervention amid a sacrificial dispute.