Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Śakrasya Divyā Sabhā

Indra’s Radiant Assembly Hall

प्राची दिग्र यज्ञवाहा श्व॒ पावका: सप्तविंशति: । अग्नीषोमौ तथेन्द्राग्नी मित्रश्न सवितार्यमा,यज्ञाश्ष दक्षिणाश्षैवं ग्रहास्ताराश्न भारत | यज्ञवाहश्न ये मन्त्रा: सर्वे तत्र समासते भरतवंशी नरेश पाण्डुनन्दन! सहदेव, सुनीथ, महातपस्वी वाल्मीकि, सत्यवादी शमीक, सत्यप्रतिज्ञ प्रचेता, मेधातिथि, वामदेव, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, मरुत्त, मरीचि, महातपस्वी स्थाणु, कक्षीवान्‌, गौतम, तार्क्ष्य, वैश्वानर मुनि, षडर्तु, कवष, धूम्र, रैभ्य, नल, परावसु, स्वस्त्यात्रेय, जरत्कारु, कहोल, काश्यप, विभाण्डक, ऋष्यशृंग, उन्मुख, विमुख, कालकवृक्षीय मुनि, आश्राव्य, हिरण्मय, संवर्त, देवहव्य, पराक्रमी विष्वक्सेन, कण्व, कात्यायन, गार्ग्य, कौशिक, दिव्य जल, ओषधियाँ, श्रद्धा, मेधा, सरस्वती, अर्थ, धर्म, काम, विद्युत, जलधर मेघ, वायु, गर्जना करनेवाले बादल, प्राची दिशा, यज्ञके हविष्यको वहन करनेवाले सत्ताईस पावक,- सम्मिलित अग्नि और सोम, संयुक्त इन्द्र और अग्नि, मित्र, सविता, अर्यमा, भग, विश्वेदेव, साध्य, बृहस्पति, शुक्र, विश्वावसु, चित्रसेन, सुमन, तरुण, विविध यज्ञ, दक्षिणा, ग्रह, तारा और यज्ञनिर्वाहक मन्त्र--ये सभी वहाँ इन्द्रसभामें बैठते हैं

nārada uvāca | prācī dig yajñavāhāḥ śvapāvakāḥ saptaviṃśatiḥ | agnīṣomau tathendrāgnī mitraś ca savitāryamā | bhagaś ca viśve devāḥ sādhyā bṛhaspatiś śukraḥ | viśvāvasuś citrasenaḥ sumanaḥ taruṇas tathā | vividhā yajñā dakṣiṇāś caiva grahās tārāś ca bhārata | yajñavāhāś ca ye mantrāḥ sarve tatra samāsate ||

Nārada said: “In that assembly are present the eastern quarter, the twenty-seven sacred fires that bear the oblations, and the paired deities Agni-and-Soma and Indra-and-Agni; likewise Mitra, Savitṛ, Aryaman, and Bhaga; the Viśvedevas and the Sādhyas; Bṛhaspati and Śukra; the Gandharvas Viśvāvasu and Citraseṇa, along with Suman and Taruṇa. There too are the various sacrifices, the sacrificial fees (dakṣiṇā), the planets (grahas), the stars, and all those mantras that carry the offering. All of these are gathered there in Indra’s hall.”

प्राचीeastern
प्राची:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootप्राची
FormFeminine, Nominative, Singular
दिक्direction
दिक्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदिश्
FormFeminine, Nominative, Singular
यज्ञवाहाःcarriers of the sacrifice (fire-gods)
यज्ञवाहाः:
Karta
TypeNoun
Rootयज्ञवाह
FormMasculine, Nominative, Plural
पावकाःfires
पावकाः:
Karta
TypeNoun
Rootपावक
FormMasculine, Nominative, Plural
सप्तविंशतिःtwenty-seven
सप्तविंशतिः:
Karta
TypeNoun
Rootसप्तविंशति
FormFeminine, Nominative, Singular
अग्नीषोमौAgni and Soma
अग्नीषोमौ:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि+सोम
FormMasculine, Nominative, Dual
तथाand also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
इन्द्राग्नीIndra and Agni
इन्द्राग्नी:
Karta
TypeNoun
Rootइन्द्र+अग्नि
FormMasculine, Nominative, Dual
मित्रःMitra
मित्रः:
Karta
TypeNoun
Rootमित्र
FormMasculine, Nominative, Singular
सविताSavitar
सविता:
Karta
TypeNoun
Rootसवितृ
FormMasculine, Nominative, Singular
अर्यमाAryaman
अर्यमा:
Karta
TypeNoun
Rootअर्यमन्
FormMasculine, Nominative, Singular
यज्ञाःsacrifices
यज्ञाः:
Karta
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Nominative, Plural
दक्षिणाःsacrificial fees/gifts
दक्षिणाः:
Karta
TypeNoun
Rootदक्षिणा
FormFeminine, Nominative, Plural
एवम्thus
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
ग्रहाःplanets/seizers
ग्रहाः:
Karta
TypeNoun
Rootग्रह
FormMasculine, Nominative, Plural
ताराःstars
ताराः:
Karta
TypeNoun
Rootतारा
FormFeminine, Nominative, Plural
भारतO Bharata
भारत:
TypeNoun
Rootभारत
FormMasculine, Vocative, Singular
यज्ञवाहाःsacrifice-bearers
यज्ञवाहाः:
Karta
TypeNoun
Rootयज्ञवाह
FormMasculine, Nominative, Plural
येwho/which
ये:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Plural
मन्त्राःmantras
मन्त्राः:
Karta
TypeNoun
Rootमन्त्र
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
समासतेsit together/are seated
समासते:
TypeVerb
Rootसम्+आस्
FormPresent, Indicative, Atmanepada, Third, Plural

नारद उवाच

N
Nārada
P
Prācī Diś (East)
Y
Yajñavāhāḥ (oblation-bearers)
P
Pāvaka (sacred fires)
A
Agni
S
Soma
I
Indra
M
Mitra
S
Savitṛ
A
Aryaman
B
Bhaga
V
Viśvedevas
S
Sādhyas
B
Bṛhaspati
Ś
Śukra
V
Viśvāvasu
C
Citraseṇa
S
Suman
T
Taruṇa
Y
Yajñas (sacrifices)
D
Dakṣiṇā (sacrificial gifts)
G
Grahās (planets)
T
Tārās (stars)
M
Mantras
I
Indra-sabhā (Indra’s hall/assembly)

Educational Q&A

The verse portrays Indra’s hall as a convergence of ritual power, cosmic order, and sacred speech: directions, fires, deities, astral forces, sacrifices, and mantras are all ‘seated together’. Ethically, it implies that rightful sovereignty and splendour are grounded in dharma—maintained through yajña (ordered action), mantra (disciplined speech), and harmony with the cosmic structure.

Nārada is describing who is present in Indra’s celestial assembly. He lists directions, sacred fires, paired Vedic deities, classes of gods, divine preceptors, Gandharvas, and also ritual elements like sacrifices, priestly fees, planets, stars, and mantras—emphasizing the grandeur and completeness of Indra’s sabhā.