Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Śakrasya Divyā Sabhā

Indra’s Radiant Assembly Hall

कक्षीवान्‌ गौतमस्ताक्ष्यस्तथा वैश्वानरो मुनि: । (षर्डर्तु: कवषो धूम्रो रैभ्यो नलपरावसू । स्वस्त्यात्रेयो जरत्कारु: कहोल: काश्यपस्तथा । विभाण्डकर्ष्यशूज्रौ च उन्मुखो विमुखस्तथा ।।) मुनि: कालकवृक्षीय आश्राव्यो5थ हिरण्मय:,भरतवंशी नरेश पाण्डुनन्दन! सहदेव, सुनीथ, महातपस्वी वाल्मीकि, सत्यवादी शमीक, सत्यप्रतिज्ञ प्रचेता, मेधातिथि, वामदेव, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, मरुत्त, मरीचि, महातपस्वी स्थाणु, कक्षीवान्‌, गौतम, तार्क्ष्य, वैश्वानर मुनि, षडर्तु, कवष, धूम्र, रैभ्य, नल, परावसु, स्वस्त्यात्रेय, जरत्कारु, कहोल, काश्यप, विभाण्डक, ऋष्यशृंग, उन्मुख, विमुख, कालकवृक्षीय मुनि, आश्राव्य, हिरण्मय, संवर्त, देवहव्य, पराक्रमी विष्वक्सेन, कण्व, कात्यायन, गार्ग्य, कौशिक, दिव्य जल, ओषधियाँ, श्रद्धा, मेधा, सरस्वती, अर्थ, धर्म, काम, विद्युत, जलधर मेघ, वायु, गर्जना करनेवाले बादल, प्राची दिशा, यज्ञके हविष्यको वहन करनेवाले सत्ताईस पावक,- सम्मिलित अग्नि और सोम, संयुक्त इन्द्र और अग्नि, मित्र, सविता, अर्यमा, भग, विश्वेदेव, साध्य, बृहस्पति, शुक्र, विश्वावसु, चित्रसेन, सुमन, तरुण, विविध यज्ञ, दक्षिणा, ग्रह, तारा और यज्ञनिर्वाहक मन्त्र--ये सभी वहाँ इन्द्रसभामें बैठते हैं

kakṣīvān gautamas tārkṣyas tathā vaiśvānaro muniḥ | ṣaḍṛtuḥ kavaṣo dhūmro raibhyo nala-parāvasū | svastyātreyo jaratkāruḥ kaholaḥ kāśyapas tathā | vibhāṇḍaka ṛṣyaśṛṅgaś ca unmukho vimukhas tathā || muniḥ kālakavṛkṣīya āśrāvyo 'tha hiraṇmayaḥ ||

Nārada said: “There too sit many revered seers and ancient figures—Kakṣīvān, Gautama, Tārkṣya, and the sage Vaiśvānara; Ṣaḍṛtu, Kavaṣa, Dhūmra, Raibhya, Nala and Parāvasu; Svastyātreya, Jaratkāru, Kahola, and Kāśyapa; Vibhāṇḍaka and Ṛṣyaśṛṅga; Unmukha and Vimukha; and also the sage Kālakavṛkṣīya, Āśrāvya, and Hiraṇmaya. By naming them, Nārada portrays Indra’s assembly as a moral and cosmic court where tapas, truthfulness, and sacred learning are honored, and where kings are reminded that sovereignty is validated by the presence and approval of dharma-bearing sages.”

कक्षीवान्Kakshivan (a rishi)
कक्षीवान्:
Karta
TypeNoun
Rootकक्षीवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
गौतमःGautama (a rishi)
गौतमः:
Karta
TypeNoun
Rootगौतम
FormMasculine, Nominative, Singular
तार्क्ष्यःTarkshya (a sage/being named Tarkshya)
तार्क्ष्यः:
Karta
TypeNoun
Rootतार्क्ष्य
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
वैश्वानरःVaishvanara (a rishi/name)
वैश्वानरः:
Karta
TypeNoun
Rootवैश्वानर
FormMasculine, Nominative, Singular
मुनिःsage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
षडर्तुःShad-ritu (the one of six seasons; name)
षडर्तुः:
Karta
TypeNoun
Rootषडर्तु
FormMasculine, Nominative, Singular
कवषःKavasha (a rishi)
कवषः:
Karta
TypeNoun
Rootकवष
FormMasculine, Nominative, Singular
धूम्रःDhumra (a rishi/name; 'smoky')
धूम्रः:
Karta
TypeNoun
Rootधूम्र
FormMasculine, Nominative, Singular
रैभ्यःRaibhya (a rishi)
रैभ्यः:
Karta
TypeNoun
Rootरैभ्य
FormMasculine, Nominative, Singular
नलःNala (name)
नलः:
Karta
TypeNoun
Rootनल
FormMasculine, Nominative, Singular
परावसुःParavasu (a rishi)
परावसुः:
Karta
TypeNoun
Rootपरावसु
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वस्त्यात्रेयःSvastyatreya (a rishi)
स्वस्त्यात्रेयः:
Karta
TypeNoun
Rootस्वस्त्यात्रेय
FormMasculine, Nominative, Singular
जरत्कारुःJaratkaru (a rishi)
जरत्कारुः:
Karta
TypeNoun
Rootजरत्कारु
FormMasculine, Nominative, Singular
कहोलःKahola (a rishi)
कहोलः:
Karta
TypeNoun
Rootकहोल
FormMasculine, Nominative, Singular
काश्यपःKashyapa (a rishi)
काश्यपः:
Karta
TypeNoun
Rootकाश्यप
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
विभाण्डकःVibhandaka (a rishi)
विभाण्डकः:
Karta
TypeNoun
Rootविभाण्डक
FormMasculine, Nominative, Singular
ऋष्यशृङ्गःRishyasringa (the 'rishi-horned' sage; name)
ऋष्यशृङ्गः:
Karta
TypeNoun
Rootऋष्यशृङ्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
उन्मुखःUnmukha (name; 'up-faced')
उन्मुखः:
Karta
TypeNoun
Rootउन्मुख
FormMasculine, Nominative, Singular
विमुखःVimukha (name; 'turned away')
विमुखः:
Karta
TypeNoun
Rootविमुख
FormMasculine, Nominative, Singular
तथाand also
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
मुनिःsage
मुनिः:
Karta
TypeNoun
Rootमुनि
FormMasculine, Nominative, Singular
कालकवृक्षीयःKalakavrikshiya (descendant/of the Kalaka tree-line; epithet/name)
कालकवृक्षीयः:
Karta
TypeAdjective
Rootकालकवृक्षीय
FormMasculine, Nominative, Singular
आश्राव्यःAshravya (name; 'worthy to be heard')
आश्राव्यः:
Karta
TypeNoun
Rootआश्राव्य
FormMasculine, Nominative, Singular
अथthen/and further
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
हिरण्मयःHiranyamaya (name; 'golden')
हिरण्मयः:
Karta
TypeNoun
Rootहिरण्मय
FormMasculine, Nominative, Singular

नारद उवाच

N
Nārada
I
Indra (context: Indra’s assembly)
K
Kakṣīvān
G
Gautama
T
Tārkṣya
V
Vaiśvānara (sage)
Ṣaḍṛtu
K
Kavaṣa
D
Dhūmra
R
Raibhya
N
Nala
P
Parāvasu
S
Svastyātreya
J
Jaratkāru
K
Kahola
K
Kāśyapa
V
Vibhāṇḍaka
Ṛṣyaśṛṅga
U
Unmukha
V
Vimukha
K
Kālakavṛkṣīya
Ā
Āśrāvya
H
Hiraṇmaya
I
Indra-sabhā (Indra’s court/assembly)

Educational Q&A

The verse underscores that true sovereignty and glory are inseparable from dharma: Indra’s court is depicted as being graced by tapasvins and truth-bearing sages, implying that power is legitimate when it stands in the presence of spiritual authority, learning, and moral discipline.

Nārada is enumerating the eminent beings who sit in Indra’s assembly hall. This catalog functions as a narrative device to convey the grandeur and sanctity of the divine sabhā, setting a benchmark against which human courts and royal conduct are implicitly measured.