Shloka 17
अक्षदेवन-प्रवर्तनम् | Commencement of the Dice Game
पिताजी! लोग जल लानेके लिये पूर्वसे पश्चिम समुद्रतक जाते हैं, दक्षिण समुद्रकी भी यात्रा करते हैं ।। उत्तरं तु न गच्छन्ति विना तात पतत्त्रिभि: | तत्र सम दध्मु: शतश: शड्खान् मज़्लकारकान्,परंतु उत्तर समुद्रतक पक्षियोंके सिवा और कोई नहीं जाता; (किंतु वहाँ भी अर्जुन पहुँच गये।) वहाँ अभिषेकके समय सैकड़ों मंगलकारी शंख एक साथ ही जोर-जोरसे बजने लगे, जिससे मेरे रोंगटे खड़े हो गये। उस समय वहाँ जो तेजोहीन भूपाल थे, वे भयके मारे मूर्च्छित होकर गिर पड़े
tāta! lokā jalaṃ hartuṃ pūrvāt paścima-samudraṃ yānti, dakṣiṇa-samudram api yānti. uttaraṃ tu na gacchanti vinā tāta patattribhiḥ. tatra samadadhmuḥ śataśaḥ śaṅkhān maṅgalakārakān; tena me romāṇi harṣam āpannāni. tatra ye tejo-hīnā bhūpālāḥ, te bhayāt mūrcchitāḥ papātuḥ.
Duryodhana sprach: «Vater! Die Menschen ziehen, um Wasser zu holen, vom Osten bis zum westlichen Ozean, und sie reisen auch zum südlichen Meer. Doch zum nördlichen Ozean geht niemand—außer den Vögeln. Und dennoch gelangte Arjuna sogar dorthin. Zur Zeit der Weihe wurden Hunderte glückverheißender Muscheln zugleich mit großer Kraft geblasen, sodass mir die Haare zu Berge standen. Und die Könige, denen wahrer Glanz fehlte, brachen aus Furcht ohnmächtig zusammen.»
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how true ‘tejas’ (royal-spiritual splendor and capability) manifests as confidence and steadiness, while those lacking inner strength are shaken by auspicious signs favoring a rival. It also shows how envy interprets another’s success as a threat rather than as merit.
Duryodhana reports to his father that ordinary people travel to the western and southern seas, but the northern sea is considered unreachable except by birds—yet Arjuna has reached it. During the consecration ceremony, many conches sound loudly, creating a powerful omen; Duryodhana is shaken, and other kings faint from fear.