Shloka 56
अर्जुनस्योत्तरदिग्विजयः
Arjuna’s Northern Conquests and Tribute Collection
तेनैव रथमुख्येन मनसस्तुल्यगामिना । धर्मराजविसूष्टेन दिव्येनानादयन् दिश:,भारत! जरासंधको बुद्धिपूर्वक मरवाकर शत्रुदमन श्रीकृष्ण धर्मराज युधिष्ठिर, कुन्ती तथा द्रौपदीसे आज्ञा ले, सुभद्रा, भीमसेन, अर्जुन, नकुल, सहदेव तथा धौम्यजीसे भी पूछकर धर्मराजके दिये हुए उसी मनके समान वेगशाली दिव्य एवं उत्तम रथके द्वारा सम्पूर्ण दिशाओंको गुँजाते हुए अपनी द्वारकापुरीको चले गये
tenaiva rathamukhyena manas-tulya-gāminā | dharmarāja-visṛṣṭena divyenānādayan diśaḥ, bhārata |
Vaiśampāyana sprach: Darauf bestieg er eben jenen erlesensten Wagen—schnell wie der Geist—den König Yudhiṣṭhira ihm verliehen hatte, göttlicher Art; und er ließ, o Bhārata, die vier Himmelsrichtungen widerhallen und brach auf zu seiner Stadt Dvārakā. Die Stelle betont einen höflichen, dharma-gemäßen Abschied: Nachdem er sein Vorhaben vollendet hatte, ging er mit gebührender Zustimmung, im Einklang mit der königlichen Autorität und den Banden der Verwandtschaft.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic conduct in transitions of power and movement: one departs only with proper leave (visṛṣṭa) from the rightful authority (Dharmarāja), maintaining respect, order, and social-ethical propriety even amid larger political aims.
After his task is concluded, the figure being referred to departs in the excellent, mind-swift, divine chariot provided by Yudhiṣṭhira, making the directions resound, and proceeds toward Dvārakā—marking a narrative shift from the court setting to the return journey.