Shloka 14
अर्जुनस्य दिग्विजयारम्भः — Arjuna Initiates the Northern Campaign and Secures Bhagadattta’s Tribute
बाहुपाशादिकं कृत्वा पादाहतशिरावुभौ । उरोहस्तं ततश्नक्रे पूर्णकुम्भौ प्रयुज्य तो,तत्पश्चात् वे 'बाहुपाश!श और “चरणपाश' आदि दाँव-पेंचोंसे काम लेते हुए एक-दूसरेपर पैरोंसे ऐसा भीषण प्रहार करने लगे कि शरीरकी नस-नाड़ियाँतक पीड़ित हो उठीं। तदनन्तर दोनोंने दोनोंपर 'पूर्णकुम्भ” नामक दाँव लगाया (दोनों हाथोंकी अंगुलियोंको परस्पर गूँथकर उन हाथोंकी हथेलियोंसे शत्रुके सिरको दबाया)। इसके बाद “उरोहस्त” का प्रयोग किया (छातीपर थप्पड़ मारना शुरू कर दिया)
bāhupāśādikaṃ kṛtvā pādāhataśirāv ubhau | urohastaṃ tataś cakre pūrṇakumbhau prayujya tau ||
Nachdem sie zunächst Griffe wie den «bāhupāśa» (Arm-Schlinge) eingesetzt hatten, traten sie einander so furchtbar, dass selbst der Kopf erschüttert wurde. Dann wandten beide das Manöver «pūrṇakumbha» an: Sie verschränkten die Finger und drückten mit den zusammengelegten Handflächen den Kopf des Gegners nieder; darauf folgte «urohasta», und sie begannen, auf die Brust zu schlagen und zu klatschen.
श्रीकृष्ण उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how competitive conflict can intensify through successive techniques, implying an ethical need for restraint and proportionality even in sanctioned contests; skill without self-control readily becomes harmful excess.
Two fighters engage in close combat, moving from an arm-lock (‘bāhupāśa’) to fierce kicking that batters the head, then to the ‘pūrṇakumbha’ hold (hands interlaced to press the opponent’s head), and finally to ‘urohasta,’ striking the chest.