Shloka 49
स चोदितो भीमजनार्दनाभ्यां स्मृत्वा तथा55त्मानमवेक्ष्य सर्वम् । इहात्मनश्नलागमने विदित्वा प्रयोजन केशवमित्युवाच,भीमसेन और श्रीकृष्णके इस प्रकार प्रेरणा देने और कहनेपर अत्यन्त बलशाली महात्मा अर्जुनने सूतपुत्रके वधका विचार किया। उन्होंने अपने स्वरूपका स्मरण करके सब बातोंपर दृष्टिपात किया और इस युद्धभूमिमें अपने आगमनके प्रयोजनको समझकर श्रीकृष्णसे इस प्रकार कहा--
sa codito bhīma-janārdanābhyāṁ smṛtvā tathātmānam avekṣya sarvam | ihātmanas tv anāgamane viditvā prayojanaṁ keśavam ity uvāca ||
Sañjaya sprach: So von Bhīma und Janārdana (Kṛṣṇa) angetrieben, erinnerte sich der mächtige Arjuna an seinen wahren Entschluss und überblickte die ganze Lage. Als er den Zweck erkannte, um dessentwillen er auf dieses Schlachtfeld gekommen war—und dass es ihm nicht zukam, sich zurückzuziehen—wandte er sich entsprechend an Keśava (Kṛṣṇa).
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical steadiness in a dharmic crisis: after being urged by allies, Arjuna recollects his own svabhāva and the larger purpose of his presence in war, then acts through deliberate counsel with Kṛṣṇa rather than through impulse.
Sañjaya narrates that Bhīma and Kṛṣṇa press Arjuna to act; Arjuna reflects, reassesses the situation and his mission on the battlefield, and then turns to Kṛṣṇa (Keśava) to speak—signaling a decisive shift from hesitation to purposeful engagement.