Shloka 36
ततस्त्वमर्षी क्रोधसंदीप्तनेत्रो वातात्मज: पाणिना पाणिमार्च्छत् । भीमोअब्रवीदर्जुनं सत्यसंध- ममर्षितो नि:श्वसज्जातमन्यु:,महारथी कर्णका वह शत्रुओंके लिये असहा वैसा पराक्रम दृष्टिपथमें लाकर तथा रणभूमिमें कर्णद्वारा अर्जुनके उस अस्त्रको नष्ट हुआ देखकर अमर्षशील वायुपुत्र भीमसेन हाथ-से-हाथ मलने लगे। उनके नेत्र क्रोधसे प्रज्वलित हो उठे। हृदयमें अमर्ष और क्रोधका प्रादुर्भाव हो गया; अतः वे सत्यप्रतिज्ञ अर्जुनसे इस प्रकार बोले--
tatas tv amarṣī krodha-saṃdīpta-netro vātātmajaḥ pāṇinā pāṇim ārcchat | bhīmo 'bravīd arjunaṃ satya-saṃdhaṃ amarṣito niḥśvasaj-jāta-manyur ||
Sañjaya sprach: Da konnte Bhīma, der Sohn des Vāyu, die Kränkung nicht ertragen; mit vor Zorn lodernden Augen rieb er die Hände aneinander. Von Empörung erfüllt und schwer atmend, als der Grimm in ihm aufstieg, wandte er sich an Arjuna, den standhaften Hüter seines Gelübdes. Dieser Augenblick zeichnet die ethische Spannung des Krieges nach: Wenn die Kraft eines Gefährten gebremst wird und die eigene Seite einen Rückschlag erleidet, muss der gerechte Entschluss bewahrt werden, damit er nicht in ungezähmte Wut zerfällt.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how indignation (amarṣa) naturally arises in battle, yet the ethical demand is to channel that energy into disciplined action rather than blind fury. Arjuna is addressed as satya-saṃdha, implying that steadfast commitment to one’s vow and duty should govern responses even amid provocation.
After a battlefield reversal (implied by the surrounding context), Bhīma becomes visibly enraged—eyes blazing, rubbing his hands in agitation and readiness—and then speaks to Arjuna, who is known for keeping his pledged word. The scene sets up Bhīma’s urgent exhortation and the emotional pressure on Arjuna to respond.