Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

तौ पाण्डवेयौ परित: समेतान्‌ संहूयमानाविव हव्यवाहौ । भीमार्जुनौ वृषसेनाय क्रुद्धौ ववर्षतु: शरवर्ष सुघोरम्‌,तब वृषसेनपर कुपित हुए पाण्डुपुत्र भीमसेन और अर्जुन घीकी आहुति पाकर प्रज्वलित हुए दो अग्नियोंके समान प्रकाशित होने लगे। उन दोनोंने अपने आस-पास एकत्र हुए कौरव-सैनिकोंपर अत्यन्त घोर बाण-वर्षा प्रारम्भ कर दी

tau pāṇḍaveyau paritaḥ sametān saṃhūyamānāv iva havyavāhau | bhīmārjunau vṛṣasenāya kruddhau vavarṣatuḥ śaravarṣaṃ sughoram ||

Sañjaya sprach: Jene beiden Söhne Pāṇḍus—Bhīma und Arjuna—zornig auf Vṛṣasena, loderten auf wie zwei Opferfeuer, genährt von Gaben. Dann begannen sie, auf die ringsum versammelten Kaurava-Scharen einen überaus schrecklichen Pfeilregen niedergehen zu lassen.

तौthose two
तौ:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Dual
पाण्डवेयौthe two sons of Pāṇḍu (Bhīma and Arjuna)
पाण्डवेयौ:
Karta
TypeNoun
Rootपाण्डवेय
FormMasculine, Nominative, Dual
परितःall around
परितः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपरितः
समेतान्assembled, gathered
समेतान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसम् + इ (समेत)
FormMasculine, Accusative, Plural
संहूयमानौbeing invoked/called
संहूयमानौ:
Karta
TypeVerb
Rootसम् + √ह्वा (आह्वयति)
FormMasculine, Nominative, Dual
इवas if, like
इव:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइव
हव्यवाहौthe two fire-gods (Agni), bearers of oblations
हव्यवाहौ:
Karta
TypeNoun
Rootहव्यवाह
FormMasculine, Nominative, Dual
भीमBhīma
भीम:
Karta
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Nominative, Dual
अर्जुनौArjuna
अर्जुनौ:
Karta
TypeNoun
Rootअर्जुन
FormMasculine, Nominative, Dual
वृषसेनायfor/against Vṛṣasena
वृषसेनाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootवृषसेन
FormMasculine, Dative, Singular
क्रुद्धौangry
क्रुद्धौ:
Karta
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध (√क्रुध्)
FormMasculine, Nominative, Dual
ववर्षतुःthey rained down
ववर्षतुः:
Karta
TypeVerb
Root√वृष्
FormPerfect (Liṭ), Third, Dual, Parasmaipada
शरवर्षम्a shower of arrows
शरवर्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootशरवर्ष
FormNeuter, Accusative, Singular
सुघोरम्very terrible
सुघोरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसुघोर
FormNeuter, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
B
Bhīma
A
Arjuna
V
Vṛṣasena
K
Kaurava soldiers (Kaurava-senā)
A
Agni / sacrificial fire (havyavāha)

Educational Q&A

The verse highlights how a warrior’s intense emotion (anger) is portrayed as a force that must be directed into disciplined action within kṣatriya-dharma. The sacrificial-fire metaphor suggests energy that is ‘fed’ and then becomes purposeful—here, in the grim context of battle—rather than uncontrolled rage.

Sañjaya describes Bhīma and Arjuna becoming furious at Vṛṣasena. Like two sacrificial fires flaring up, they unleash a terrifying barrage of arrows upon the Kaurava troops gathered around them.