Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

तस्मिन्‌ सुघोरे तुमुले वर्तमाने प्रधानभूयिष्ठतरैः समन्तात्‌ । दुःशासनं तत्र समीक्ष्य राजन्‌ भीमो महाबाहुरचिन्त्यकर्मा,जज्वाल क्रोधादथ भीमसेन आज्यप्रसिक्तो हि यथा हुताश: । राजन! वहाँ चारों ओर जब प्रधान-प्रधान वीरोंका वह अत्यन्त घोर तुमुल युद्ध चल रहा था, उस समय अचिन्त्यपराक्रमी महाबाहु भीमसेन दुःशासनको देखकर पिछली बातें याद करने लगे--*देवी द्रौपदी रजस्वला थी। उसने कोई अपराध नहीं किया था। उसके पति भी उसकी सहायतासे मुँह मोड़ चुके थे तो भी इस दुःशासनने द्रौपदीके केश पकड़े और भरी सभामें उसके वस्त्रोंका अपहरण किया।” उसने और भी जो-जो दुःख दिये थे, उन सबको याद करके भीमसेन घीकी आहुतिसे प्रज्वलित हुई अग्निके समान क्रोधसे जल उठे

sañjaya uvāca | tasmin sughore tumule vartamāne pradhānabhūyiṣṭhataraiḥ samantāt | duḥśāsanaṃ tatra samīkṣya rājan bhīmo mahābāhur acintyakarmā | jajvāla krodhād atha bhīmasena ājyaprasikto hi yathā hutāśaḥ |

Sañjaya sprach: O König, als jene überaus schreckliche und tobende Schlacht ringsum wütete, beherrscht von den vornehmsten Helden, erblickte Bhima, der mächtigarmige, dessen Taten jenseits aller Vorstellung liegen, dort Duhshasana. Im Gedenken an die begangenen Frevel loderte Bhimasena vor Zorn auf, wie ein Feuer, das aufflammt, wenn man es mit Ghee nährt. Dieser Zorn war nicht bloß Schlachtwut, sondern eine moralische Abrechnung im Sinne des Dharma: die fällige Folge für Duhshasanas frühere Schmach an Draupadi, die nun im Kriegschaos ihre Vergeltung verlangte.

तस्मिन्in that (battle/time)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
सुघोरेvery terrible
सुघोरे:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootसुघोर
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
तुमुलेtumultuous
तुमुले:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootतुमुल
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
वर्तमानेwhile occurring/going on
वर्तमाने:
Adhikarana
TypeVerb
Rootवृत्
Formशानच् (present active participle), Masculine/Neuter, Locative, Singular
प्रधानभूयिष्ठतरैःby the most eminent (warriors)
प्रधानभूयिष्ठतरैः:
Karana
TypeAdjective
Rootप्रधान-भूयिष्ठतर
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
समन्तात्on all sides
समन्तात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसमन्तात्
दुःशासनम्Duhshasana
दुःशासनम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःशासन
FormMasculine, Accusative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
समीक्ष्यhaving seen/observed
समीक्ष्य:
TypeVerb
Rootसम्-ईक्ष्
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
राजन्O king
राजन्:
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular
भीमःBhima
भीमः:
Karta
TypeNoun
Rootभीम
FormMasculine, Nominative, Singular
महाबाहुःmighty-armed
महाबाहुः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Nominative, Singular
अचिन्त्यकर्माof inconceivable deeds
अचिन्त्यकर्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootअचिन्त्यकर्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
जज्वालblazed
जज्वाल:
TypeVerb
Rootज्वल्
FormPerfect, 3rd, Singular, Parasmaipada
क्रोधात्from/with anger
क्रोधात्:
Apadana
TypeNoun
Rootक्रोध
FormMasculine, Ablative, Singular
अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
भीमसेनःBhimasena
भीमसेनः:
Karta
TypeNoun
Rootभीमसेन
FormMasculine, Nominative, Singular
आज्यप्रसिक्तःsprinkled with ghee
आज्यप्रसिक्तः:
TypeAdjective
Rootआज्य-प्रसिक्त
Formक्त (past passive participle of प्र-स्यन्द्/सिच् in sense 'sprinkled'), Masculine, Nominative, Singular
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
यथाas/like
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
हुताशःfire (consumer of offerings)
हुताशः:
Karta
TypeNoun
Rootहुताश
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra (addressed as rājan)
B
Bhima (Bhimasena)
D
Duhshasana
H
hutāśa (fire)
Ā
ājya (ghee)