Shloka 2
संजय उवाच तेषामनीकानि बृहद्ध्वजानि रणे समृद्धानि समागतानि । गर्जन्ति भेरीनिनदोन्मुखानि नादैर्यथा मेघगणास्तपान्ते,संजय कहते हैं--महाराज! ग्रीष्म-ऋतु बीत जानेपर जैसे मेघसमूह गर्जना करने लगते हैं, उसी प्रकार दोनों पक्षोंकी सेनाएँ एकत्र हो रणभूमिमें गर्जना करने लगीं। उनके भीतर बड़े-बड़े ध्वज फहरा रहे थे और सभी सैनिक अस्त्र-शस्त्रोंसे सम्पन्न थे। रणभेरियोंकी ध्वनि उन्हें युद्धके लिये उत्सुक किये हुए थी
sañjaya uvāca teṣām anīkāni bṛhaddhvajāni raṇe samṛddhāni samāgatāni | garjanti bherī-ninadoन्मukhāni nādair yathā megha-gaṇās tapānte ||
Sañjaya sprach: „O König! Ihre Schlachtordnungen, reich an Kraft und von hohen Bannern gekrönt, hatten sich auf dem Feld des Krieges versammelt. Vom Dröhnen der Kriegstrommeln aufgestachelt, brüllten sie laut—wie Wolkenmassen, die zu donnern beginnen, wenn die Sommerglut nachlässt.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how collective passion and martial excitement can swell like a seasonal force of nature—suggesting that once war’s momentum builds, ethical restraint becomes harder, and the need for dharmic discernment becomes more urgent even amid inevitable conflict.
Sañjaya reports to the king that both sides’ well-equipped battle-formations have gathered on the battlefield; with tall banners raised and war-drums resounding, the troops roar in eagerness for combat, compared to clouds thundering as summer ends.