Shloka 22
(हते हास्मिन् ध्रुवं पार्थ: स्वाञ्जेष्यति नो रथान् | तस्मिन् हि धार्तराष्ट्रस्य निहते तु ध्रुवी जय: ।। “इनके मारे जानेपर अर्जुन निश्चय ही हमारे सारे महारथियोंको जीत लेंगे। परंतु अर्जुनके मारे जानेपर धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधनकी विजय अवश्यम्भावी है। ध्वजोडसौ दृश्यते तस्य रोचमानों5शुमानिव । एनं जहि महाबाहो कि ते हत्वा युधिष्ठिरम् ।।) “महाबाहो! अर्जुनका यह सूर्यके समान प्रकाशमान ध्वज दिखायी देता है। तुम इन्हींको मारो, युधिष्ठिरका वध करनेसे तुम्हारा क्या लाभ है? शड्खयोर्ध्यायतो: शब्द: सुमहानेष कृष्णयो:
sañjaya uvāca |
hate hāsmin dhruvaṃ pārthaḥ svāñ jeṣyati no rathān |
tasmin hi dhārtarāṣṭrasya nihate tu dhruvī jayaḥ ||
dhvajo 'sau dṛśyate tasya rocamāno 'ṃśumān iva |
enaṃ jahi mahābāho kiṃ te hatvā yudhiṣṭhiram ||
śaṅkhayor dhyāyatoḥ śabdaḥ sumahān eṣa kṛṣṇayoḥ ||
Sañjaya sprach: „Wenn dieser fällt, wird Pārtha (Arjuna) gewiss all unsere Wagenkämpfer bezwingen. Wird aber Arjuna erschlagen, dann ist der Sieg des Sohnes Dhṛtarāṣṭras (Duryodhana) sicher. Sieh: Sein Banner ist zu erkennen, leuchtend wie die Sonne. Triff ihn, o Starkarmiger (mahā-bāhu); welchen Gewinn hast du davon, Yudhiṣṭhira zu töten? Und nun erhebt sich ein gewaltiger Klang — das widerhallende Tönen der Muschelhörner der beiden Kṛṣṇas (Kṛṣṇa und Arjuna), während sie ihren Geist auf die Schlacht richten.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a pragmatic wartime calculus: the outcome is framed as hinging on Arjuna’s survival. It also shows how leaders and counselors prioritize decisive targets over symbolic or emotionally satisfying kills, revealing the ethical strain where victory is pursued through strategic elimination rather than righteous proportionality.
Sañjaya reports counsel given on the battlefield: Arjuna is identified as the pivotal warrior whose death would secure Duryodhana’s victory. Arjuna’s radiant banner is spotted as a battlefield marker, and the speaker urges focusing on Arjuna rather than killing Yudhiṣṭhira. The scene is punctuated by the thunderous conch-sound of Kṛṣṇa and Arjuna, signaling renewed engagement.