Shloka 15
अध्याय ६० — कर्णस्य पाञ्चाल-सोमक-निग्रहः
Karna’s Suppression of the Panchala–Somaka Forces
कृपाचार्य युद्धस्थलमें महाधनुर्धर युधामन्युपर टूट पड़े और बलवान् कृतवमनि उत्तमौजापर आक्रमण किया ।। भीमसेन: कुरून् सर्वान् पुत्रांश्ष तव मारिष । सहानीकान् महाबाहुरेक एव न्यवारयत्,आर्य! महाबाहु भीमसेनने अकेले ही सेनासहित समस्त कौरवों और आपके पुत्रोंको आगे बढ़नेसे रोक दिया
sañjaya uvāca |
kṛpācāryo yuddhasthale mahādhanurdharo yudhāmanyupar tūṭa pade ca balavān kṛtavarmā uttamaujasi samākrāmat ||
bhīmasenaḥ kurūn sarvān putrāṃś ca tava māriṣa |
sahānīkān mahābāhur eka eva nyavārayad ārya ||
Sañjaya sprach: Auf dem Schlachtfeld stürzte Kripācārya — ein erhabener Meister der Waffen — auf den großen Bogenschützen Yudhāmanyu los, während der kraftvolle Kritavarmā Uttamaujas angriff. O ehrwürdiger König, Bhīmasena, der Gewaltarmige, hielt allein den Vormarsch aller Kurus samt deinen Söhnen auf, obgleich sie von ihren Abteilungen gestützt heranrückten. Die Szene zeigt, wie die Tüchtigkeit und Entschlossenheit eines Einzelnen für einen Augenblick ein ganzes Heer zügeln kann, mitten in einem Krieg, den Streit um Dharma und Königtum antreibt.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tension between collective force and individual resolve: even amid massed armies, a single steadfast warrior can uphold his side’s cause by restraining a larger advance. Ethically, it reflects the Mahabharata’s recurring theme that dharma in war is enacted through personal courage, discipline, and responsibility, not merely through numbers.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that Kripacharya charges at Yudhamanyu and Kritavarma attacks Uttamaujas, while Bhima single-handedly blocks the forward movement of the Kaurava forces and Dhritarashtra’s sons, despite their being supported by full troop formations.