Shloka 20
कर्णपर्व — अध्याय ५९
Arjuna Breaks the Encirclement; Bhīma Reinforces
नदतां धार्तराष्ट्राणां पुन: पुनररिंदम: । धमता च महाशड्खान संग्रामे जितकाशिनाम्,पार्थ! मुझे जान पड़ता है कि महाराज युधिष्ठिर जीवित नहीं हैं; क्योंकि अमर्षशील शत्रुदमन भीमसेन संग्राममें विजयसे उल्लसित हो बड़े-बड़े शंख बजाते और बारंबार गर्जते हुए धृतराष्ट्रपुत्रोंका सिंहनाद चुपचाप सहन करते हैं
sañjaya uvāca |
nadatāṃ dhārtarāṣṭrāṇāṃ punaḥ punar ariṃdamaḥ |
dhamatā ca mahāśaṅkhān saṅgrāme jitakāśinām |
pārtha! me jānīyāt yudhiṣṭhiro mahārājo jīvati na iti; yataḥ amarṣaśīlo śatrudamanaḥ bhīmasenaḥ saṅgrāme vijayena ullasitaḥ san mahāśaṅkhān dhaman punaḥ punaḥ garjan dhārtarāṣṭrāṇāṃ siṃhanādaṃ tūṣṇīṃ sahate |
Sañjaya sprach: „O Pārtha (Dhṛtarāṣṭra), mir scheint, König Yudhiṣṭhira lebt nicht mehr. Denn Bhīmasena—unbeugsam im Zorn und Zermalmer der Feinde—bläst, obgleich er über den Sieg jubelt, gewaltige Muschelhörner und brüllt immer wieder, während er schweigend die löwengleichen Schlachtrufe der Söhne Dhṛtarāṣṭras auf dem Schlachtfeld erträgt.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how battlefield sounds—roars, conches, and ‘lion-cries’—serve as signals interpreted for morale and meaning. Sanjaya reads Bhima’s behavior as an omen about Yudhishthira’s fate, showing how war distorts judgment through fear, hope, and inference rather than certainty.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that the Kauravas are roaring repeatedly, while Bhima, despite being victorious and loudly blowing great conches and roaring, is ‘silently enduring’ the Kaurava lion-cries. From this unusual mix of triumph and restraint, Sanjaya conjectures that Yudhishthira may have fallen.