Shloka 62
युधिष्ठिरस्य धनंजय-प्रति गर्हा
Yudhiṣṭhira’s Reproach to Dhanaṃjaya
द्रौपदेयास्तथा शूरा माद्रीपुत्रो च पाण्डवौ । राजन! तब राजा युधिष्ठिर लजाते हुए-से तुरंत रणभूमिसे भाग गये। राजाको रणक्षेत्रसे हटा हुआ जानकर चेदि, पाण्डव और पांचाल वीर, महारथी सात्यकि, द्रौपदीके शूरवीर पुत्र तथा पाण्डुनन्दन माद्रीकुमार नकुल-सहदेव भी धर्म-मर्यादासे कभी च्युत न होनेवाले युधिष्ठिरके पीछे-पीछे चल दिये || ६०-६१ $ ।। ततो युधिष्ठिरानीकं दृष्टवा कर्ण: पराड्मुखम्
drauapadeyās tathā śūrā mādrīputraś ca pāṇḍavau | rājan! tataḥ rājā yudhiṣṭhiraḥ lajjāyamāna iva tūrṇaṃ raṇabhūmeḥ palāyitaḥ | rājānaṃ raṇakṣetrāt apasṛtaṃ jñātvā cedi-pāṇḍava-pāñcāla-vīrāḥ, mahārathaḥ sātyakiḥ, draupadyāḥ śūrāḥ putrāḥ, tathā pāṇḍunandanaḥ mādrīkumāraḥ nakula-sahadevau api dharma-maryādāsu kadācit acyutaṃ yudhiṣṭhiram anugacchan || 60–61 || tato yudhiṣṭhirānīkaṃ dṛṣṭvā karṇaḥ parāṅmukham …
Sañjaya sprach: Die tapferen Söhne der Draupadī und auch der Pāṇḍava, der von Mādrī geboren war — o König —, da floh König Yudhiṣṭhira, als wäre er von Scham überwältigt, eilends vom Schlachtfeld. Als sie sahen, dass der König das Kampfgebiet verließ, folgten ihm die Krieger der Cedis, der Pāṇḍavas und der Pāñcālas, der große Wagenkämpfer Sātyaki, die heldenhaften Söhne der Draupadī und die Söhne Pāṇḍus — Mādrīs Söhne Nakula und Sahadeva — hinter Yudhiṣṭhira her, der niemals die Grenzen des Dharma überschreitet. Dann, als Karṇa sah, dass Yudhiṣṭhiras Heer sich vom Kampf abwandte, (reagierte er entsprechend)…
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid catastrophic pressure, the epic frames Yudhiṣṭhira as one who does not abandon dharma’s limits; the scene highlights the tension between kṣatriya valor and ethical self-restraint, and shows how a leader’s moral state (shame, hesitation) immediately shapes the conduct of allies who remain loyal to him.
Sañjaya reports that Yudhiṣṭhira, seemingly ashamed, withdraws quickly from the battlefield. Recognizing his retreat, allied contingents—Cedi, Pāṇḍava, and Pāñcāla warriors—along with Sātyaki, Draupadī’s sons, and Nakula-Sahadeva follow him. The next line indicates Karṇa notices Yudhiṣṭhira’s army turned away.