Shloka 100
कर्णेन युधिष्ठिरानीकविदारणम् / Karṇa’s Breach of Yudhiṣṭhira’s Battle-Line
त्रस्तानि सर्वभूतानि त्रैलोक्यं भू: प्रकम्पते । निमित्तानि च घोराणि तत्र संदधत: शरम्,फिर तो समस्त प्राणी भयभीत हो उठे। सारी त्रिलोकी और भूमि काँपने लगी। जब वे वहाँ धनुषपर बाणका संधान करने लगे, तब उसमें चन्द्रमा, अग्नि, विष्णु, ब्रह्मा और रुद्रके क्षोभसे बड़े भयंकर निमित्त प्रकट हुए। धनुषके क्षोभसे वह रथ अत्यन्त शिथिल होने लगा
trastāni sarvabhūtāni trailokyaṁ bhūḥ prakampate | nimittāni ca ghorāṇi tatra saṁdadhataḥ śaram |
Bhīṣma sprach: Alle Wesen wurden von Furcht ergriffen; die drei Welten und die Erde selbst begannen zu beben. Und als er den Pfeil auf den Bogen legte, traten schaurige Vorzeichen hervor—aus der Erregung Somas (des Mondes), Agnis, Viṣṇus, Brahmās und Rudras—sodass selbst der Wagen, vom gewaltsamen Beben des Bogens erschüttert, zu wanken und zu erschlaffen schien.
पितामह उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that adharma-driven violence and climactic moments of war are mirrored by ‘nimitta’—cosmic and psychological disturbances—reminding the listener that actions have consequences felt beyond the battlefield, and that righteous discernment (dharma-buddhi) is crucial when power is being readied for harm.
Bhīṣma describes a moment when a warrior prepares to shoot—placing the arrow on the bowstring—at which point fear spreads among beings, the earth and three worlds tremble, and terrifying omens appear, linked to disturbances associated with major deities; even the chariot seems to falter under the violent tension of the bow.