Shloka 59
Śalya’s Objection to Sārathya and Duryodhana’s Conciliation (शल्यमन्यु-प्रशमनम् / Sārathyāṅgīkāra)
दावाग्निपरिदग्धाड़ा यथैव स्युर्महावने । बहुत-से मतवाले हाथी वहाँ बड़ी घबराहटमें पड़कर इधर-उधर चक्कर काट रहे थे, मानो किसी बड़े भारी जंगलमें दावानलसे उनके सारे अंग झुलस गये हों ।। ५८ ई ।। भिन्नकुम्भाद्ररुधिराश्छिन्नहस्ताश्च॒ वारणा:,कितने ही हाथियोंके कुम्भस्थल फट गये थे और वे खूनसे भींग गये थे। कितनोंकी सूँड़ें कट गयी थीं, कितनोंके कवच छित्न-भिन्न हो गये थे, बहुतोंकी पूँछें कट गयी थीं और कितने ही हाथी महामना कर्णकी मार खाकर खण्डित हुए मेघोंके समान पृथ्वीपर गिर गये थे
sañjaya uvāca | dāvāgniparidagdhāḍā yathaiva syur mahāvane | bhinnakumbhādrarudhirāś chinnahastāś ca vāraṇāḥ |
Sañjaya sprach: „Wie Elefanten in einem großen Wald, von einem wütenden Flächenbrand versengt, in Panik taumelnd umherwirbeln würden, so wirbelten auch dort viele rasende Elefanten in Verwirrung. Bei manchen waren die Stirnbeulen gespalten und sie waren von Blut durchnässt; anderen war der Rüssel abgehauen; bei anderen war die Rüstung in Fetzen gerissen; vielen war der Schwanz abgeschnitten. Vom mächtigen Karṇa niedergestreckt, stürzten zahlreiche Elefanten zur Erde wie zerrissene Wolken.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the catastrophic cost of war: even the mightiest creatures and the most splendid martial resources are reduced to panic and ruin. It implicitly warns that martial glory is inseparable from widespread suffering, inviting ethical reflection on violence and its consequences.
Sañjaya describes the battlefield where many elephants, maddened and terrified, stagger like wildfire-scorched elephants in a forest. They are grievously wounded—temples split, trunks severed, armor torn—and many collapse to the ground after being struck by Karṇa.