Shloka 12
Droṇanidhana-anantaraṃ sainya-viṣādaḥ and Karṇa-pravṛttiḥ
After Droṇa’s fall: army despondency and Karṇa’s advance
तं हतं यज्ञसेनस्य पुत्रेणेह शिखण्डिना । पाण्डवेयाभिगुप्तेन श्र॒ुत्वा मे व्यथितं मन:,जो तेजस्वी भीष्म साक्षात् वसुके अवतार थे और युद्धमें प्रतिदिन दस हजार कवचधारी रथियोंका संहार करते थे। उन्हींको यहाँ पाण्डुपुत्र अर्जुनसे सुरक्षित ट्रपदकुमार शिखण्डीने मार डाला है, यह सुनकर मेरे मनमें बड़ी व्यथा हो रही है
taṁ hataṁ yajñasenasya putreṇeha śikhaṇḍinā | pāṇḍaveyābhiguptena śrutvā me vyathitaṁ manaḥ ||
Dhṛtarāṣṭra sprach: „Als ich hörte, dass Bhīṣma hier von Śikhaṇḍin, dem Sohn Yajñasenas, erschlagen wurde, während ein Pāṇḍava ihn deckte, wurde mein Geist von Schmerz getroffen. Der Sturz eines so strahlenden und furchtgebietenden Ältesten—einer Säule unserer Sache—erfüllt mich mit Trauer und düsterer Ahnung, dass der Krieg sich sowohl moralisch als auch strategisch auflöst.“
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how even the mightiest fall when circumstances, vows, and ethical complexities converge; it also shows the inner cost of adharma-aligned attachment—Dhṛtarāṣṭra’s grief arises not only from loss but from the dawning recognition that the war’s moral and strategic foundations are collapsing.
Dhṛtarāṣṭra reacts to the report that Bhīṣma has been brought down in battle by Śikhaṇḍin, who is effectively enabled by the Pāṇḍava side (with Arjuna’s protection). The king’s lament frames Bhīṣma’s fall as a decisive turning point in the Kurukṣetra war.