Shloka 51
समाप्तविद्य॑ तु गुरो: सुतं नृपः समाप्तकर्माणमुपेत्य ते सुतः । सुहृदवृतो त्यर्थमपूजयन्मुदा जिते बलौ विष्णुमिवामरेश्वर:,जिसने पूरी विद्या समाप्त कर ली है तथा समस्त कर्तव्यकर्म पूर्ण कर लिये हैं, उस गुरुपुत्र अश्वत्थामाके पास सुहृदोंसहित आकर आपके पुत्र दुर्योधनने प्रसन्नतापूर्वक उसकी बड़ी पूजा की। ठीक उसी तरह जैसे बलिके पराजित होनेपर देवराज इन्द्रने विष्णुका पूजन किया था
samāptavidyāṁ tu guroḥ sutaṁ nṛpaḥ samāptakarmāṇam upetya te sutaḥ | suhṛdāvṛto ’rtham apūjayan mudā jite balau viṣṇum ivāmareśvaraḥ ||
Sañjaya sprach: Als der Sohn des Lehrers seine Unterweisung vollendet und alle von ihm erwarteten Pflichten erfüllt hatte, trat dein Sohn Duryodhana, von Freunden begleitet, zu ihm und ehrte ihn freudig mit Gaben und ehrerbietiger Verehrung. Es war wie Indra, der Herr der Götter, der Viṣṇu verehrt, nachdem Bali bezwungen worden war—eine strategische Hingabe, dargebracht, um Kraft und Vorteil zu gewinnen.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how honoring a powerful ally—especially one who has fulfilled his training and duties—can be both respectful and strategic. It also suggests an ethical tension: acts resembling devotion (pūjā) may be motivated by political advantage (artha), reminding readers to examine intention behind reverence.
After Aśvatthāmā (Droṇa’s son) has completed his learning and obligations, Duryodhana approaches him with companions and honors him with gifts and respect, seeking to secure his support. The comparison to Indra worshipping Viṣṇu after Bali’s defeat underscores the political-religious symbolism of seeking strength through reverence.