Shloka 2
Chapter 12: Arjuna’s suppression of the Saṃśaptakas and duel with Aśvatthāmā
Drauṇi
संजय कहते हैं--राजन्! उन दोनों सेनाओंके हाथी, घोड़े और मनुष्य बहुत प्रसन्न थे। देवताओं तथा असुरोंके समान प्रकाशित होनेवाली वे दोनों विशाल सेनाएँ परस्पर भिड़कर अस्त्र-शस्त्रोंका प्रहार करने लगीं ।। ततो नररथाश्रेभा: पत्तयश्षोग्रविक्रमा: । सम्प्रहारान् भृशं चक्रुर्देहपाप्मासुनाशनान्,तथैव पाण्डवा राजंस्तव पुत्रस्य वाहिनीम् । कर्णस्य प्रमुखे क्रुद्धा निजघ्नुस्ते महारथा: राजन! इसी प्रकार क्रोधमें भरे हुए महारथी पाण्डव भी कर्णके सामने ही आपके बेटेकी सेनाका विनाश करने लगे
sañjaya uvāca—rājan! ubhayor api senayor hastinaḥ aśvāś ca manuṣyāś ca sumanasaḥ āsan. devāsura-samābhāsaḥ te dve vipulāḥ senāḥ parasparaṁ saṁnipatya astrāṇi śastrāṇi ca prahartuṁ pravavṛtuḥ. tato nara-ratha-śreṣṭhāḥ pattayaś cogra-vikramāḥ samprāhārān bhṛśaṁ cakrur deha-pāpmāsu-nāśanān. tathaiva pāṇḍavā rājan tava putrasya vāhinīm karṇasya pramukhe kruddhā nijaghnus te mahārathāḥ.
Sañjaya sprach: O König, die Elefanten, Pferde und Fußsoldaten beider Heere waren von hoher Kampfeslust erfüllt. Diese beiden gewaltigen Scharen, leuchtend wie Götter und Asuras, prallten aufeinander und begannen, einander mit Waffen und Geschossen zu treffen. Dann entfachten die vornehmsten Kämpfer—große Wagenkrieger und wild entschlossene Infanteristen—heftige Angriffe, die Leib und Leben vernichteten. Ebenso, o König, begannen die erzürnten Mahārathas der Pāṇḍavas, unmittelbar vor Karna, das Heer deines Sohnes niederzumähen.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how exhilaration and anger in war quickly become engines of destruction: once armies collide, the momentum of pride and wrath overwhelms restraint, leading to the loss of bodies and lives. It implicitly warns that unchecked krodha (anger) and martial excitement eclipse compassion and discernment, even among the greatest warriors.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that both armies—elephants, horses, and foot-soldiers—are eager and radiant as they clash. Fierce close combat begins with astras and śastras. In particular, the Pāṇḍava mahārathas, enraged, attack and destroy Duryodhana’s forces right in Karṇa’s presence at the front.