Adhyaya 28

Verse 1

अष्टाविशोश् ध्याय: संशप्तकोंका संहार करके अर्जुनका कौरव-सेनापर आक्रमण तथा भगदत्त और उनके हाथीका पराक्रम संजय उवाच यियासतस्तत: कृष्ण: पार्थस्याश्वान्‌ मनोजवान्‌ | सम्प्रैषीद्धेमसंछन्नान्‌ द्रोणानीकाय सत्वरन्‌

Sañjaya sprach: O König, daraufhin, als Śrī Kṛṣṇa sah, dass Arjuna (Pārtha) begierig war vorzudringen, trieb er Arjunas Pferde—goldgeschmückt und schnell wie der Geist—eilig an und lenkte sie geradewegs auf Droṇas Schlachtordnung zu.

Verse 2

त॑ प्रयान्तं कुरुश्रेष्ठ स्वान्‌ भ्रातृन्‌ द्रोणतापितान्‌ | सुशर्मा भ्रातृभि: सार्ध युद्धार्थी पृष्ठतोडन्वयात्‌

Als Arjuna—der Beste der Kuru—zu seinen von Droṇa bedrängten Brüdern eilte, forderte ihn Suśarmā, von seinen Brüdern begleitet und kampfbegierig, heraus und griff ihn von hinten an.

Verse 3

ततः श्वेतहयः कृष्णमब्रवीदजितं जय: । एष मां भ्रातृभि: सार्थ सुशर्मा55ह्वयतेडच्युत

Da sprach Arjuna, der Unbezwingbare auf dem von weißen Pferden gezogenen Wagen, zu Kṛṣṇa: „O Acyuta, Suśarmā fordert mich, zusammen mit seinen Brüdern, erneut zum Kampf heraus.“

Verse 4

दीर्यते चोत्तरेणैव तत्‌ सैन्यं मधुसूदन । द्वैधीभूतं मनो मेड्द्य कृतं संशप्तकैरिदम्‌,“उधर उत्तर दिशाकी ओर अपनी सेनाका नाश किया जा रहा है। मधुसूदन! इन संशप्तकोंने आज मेरे मनको दुविधामें डाल दिया है

„O Madhusūdana, dort wird das Heer zerrissen, besonders auf der Nordseite. Heute haben diese Saṃśaptakas meinen Geist in ein schmerzhaftes Dilemma gestürzt.“

Verse 5

कि नु संशप्तकान्‌ हन्मि स्वान्‌ रक्षाम्यहितार्दितान्‌ । इति मे त्वं मतं वेत्सि तत्र कि सुकृतं भवेत्‌

„Soll ich die Saṃśaptakas erschlagen, oder soll ich die Meinen schützen, die vom Feind bedrängt werden? Mein Geist schwankt zwischen diesen beiden Entschlüssen—du weißt es. Sage mir: welcher Weg wäre jetzt wahrhaft richtig und heilsam für mich?“

Verse 6

एवमुक्तस्तु दाशार्ह: स्यन्दनं प्रत्यवर्तयत्‌ । येन त्रिगर्ताधिपति: पाण्डवं समुपाह्दयत्‌

Sañjaya sprach: So angesprochen, wandte Dāśārha (Śrī Kṛṣṇa) den Wagen zurück in die Richtung, aus der der Herr der Trigartas, Suśarmā, den Pāṇḍava zum Kampf herausforderte. Die Szene betont die Pflicht des Kriegers, einem offenen Ruf zur Schlacht zu begegnen, und zeigt zugleich Kṛṣṇas ruhige, disziplinierte Antwort—Handeln leitend, ohne Erregung.

Verse 7

ततोडर्जुनः सुशर्माणं विद्धवा सप्तभिराशुगै: । ध्वजं धनुश्नास्य तथा क्षुराभ्यां समकृन्तत,तत्पश्चात्‌ अर्जुनने सुशर्माको सात बाणोंसे घायल करके दो छुरोंद्वारा उसके ध्वज और धनुषको काट डाला

Sañjaya sprach: Dann durchbohrte Arjuna Suśarmā mit sieben schnellen Pfeilen und trennte daraufhin mit zwei rasiermesserscharfen Geschossen sein Banner und seinen Bogen ab. Nach der Ethik des Kampfes bekräftigt diese Tat Arjunas Überlegenheit und hemmt zugleich die Fähigkeit des Gegners, weiter Schaden zu stiften—sie verlagert den Streit vom bloßen Töten hin zur kontrollierten Ausschaltung der Mittel der Aggression.

Verse 8

त्रिगर्ताधिपतेश्लापि भ्रातरं पड़भिराशुगै: । साश्वं ससूतं त्वरित: पार्थ: प्रैषीद्‌ यमक्षयम्‌,साथ ही त्रिगर्तमजके भाईको भी छः: बाण मारकर अर्जुनने उसे घोड़े और सारथिसहित तुरंत यमलोक भेज दिया

Sañjaya sprach: Arjuna, von rascher Entschlossenheit getragen, erschlug auch den Bruder des Trigarta-Königs mit sechs schnellen Pfeilen und sandte ihn sogleich—mitsamt seinen Pferden und seinem Wagenlenker—in Yamas Wohnstatt. In der harten Ethik des Schlachtfeldes zeigt dies die kompromisslose Erfüllung der Kriegerpflicht mitten im tödlichen Kampf.

Verse 9

ततो भुजगसंकाशां सुशर्मा शक्तिमायसीम्‌ | चिक्षेपार्जुनमादिश्य वासुदेवाय तोमरम्‌

Sañjaya sprach: Dann schleuderte Suśarmā eine eiserne Śakti (śakti), schimmernd wie eine Schlange, auf Arjuna; und er stieß auch mit einem Tomara (tomara) nach Vāsudeva (Kṛṣṇa). In der erbarmungslosen Ethik des Krieges zeigt die Szene die Steigerung der Feindseligkeit—indem er sowohl den führenden Kämpfer als auch dessen Wagenlenker ins Visier nimmt—und offenbart, wie Zorn die Streitenden zu immer gefährlicheren Taten treiben kann, selbst gegen einen, der vor allem Führer und Beschützer ist.

Verse 10

शक्ति त्रिभि: शरैश्छित्त्वा तोमरं त्रिभिरजुन: । सुशर्माणं शरव्रातैर्मोहयित्वा न्यवर्तयत्‌

Sañjaya sprach: Arjuna zerschlug die Śakti (śakti) mit drei Pfeilen und trennte den Tomara (tomara) mit drei weiteren. Dann, indem er König Suśarmā mit einem dichten Pfeilhagel verwirrte, zwang er ihn zum Rückzug—ein Zeichen beherrschter Kampfkraft statt unnötigen Blutvergießens.

Verse 11

त॑ वासवमिवायान्तं भूरिवर्ष शरौघधिणम्‌ | राजंस्तावकसैन्यानां नोग्रं कश्चिदवारयत्‌

Sañjaya sprach: „O König, als er wie Vāsava (Indra) heranstürmte, einen dichten Regen von Pfeilsalven niedergehen ließ und den Angriff auf dein Heer eröffnete, vermochte keiner deiner Krieger den grimmigen Arjuna aufzuhalten.“

Verse 12

ततो धनंजयो बाणै: सवनिव महारथान्‌ । आयाद्‌ विनिषघ्नन्‌ कौरव्यान्‌ दहन्‌ कक्षमिवानल:

Sañjaya sprach: Dann kam Dhanañjaya (Arjuna) dorthin und streckte mit seinen Pfeilen die großen Wagenkämpfer der Kauravas nieder, zerschmetterte sie und verbrannte sie wie Feuer dürres Gestrüpp verzehrt.

Verse 13

तस्य वेगमसहां त॑ कुन्तीपुत्रस्य धीमत: । नाशबवनुवंस्ते संसोढुं स्पर्शमग्नेरिव प्रजा:

Sañjaya sprach: Die Kaurava-Soldaten vermochten den unerträglichen Ansturm des weisen Sohnes der Kuntī nicht zu ertragen, so wie das Volk die Berührung des Feuers nicht erträgt.

Verse 14

संवेष्टयन्ननीकानि शरवर्षेण पाण्डव: । सुपर्णपातवद्‌ राजन्नायात्‌ प्राग्ज्योतिषं प्रति,राजन! अर्जुनने बाणोंकी वर्षसे कौरव-सेनाओंको आच्छादित करते हुए गरुड़के समान वेगसे भगदत्तपर आक्रमण किया

Sañjaya sprach: „O König, der Pāṇḍava-Held (Arjuna) hüllte die feindlichen Schlachtordnungen in einen Regen von Pfeilen und stürzte dann mit der Schnelligkeit und dem Sturzflug Garuḍas auf den Herrn von Prāgjyotiṣa (Bhagadatta) zu.“

Verse 15

यत्‌ तदानामयज्जिष्णुर्भरतानामपापिनाम्‌ । धनु: क्षेमकरं संख्ये द्विषतामश्रुवर्धनम्‌

Sañjaya sprach: „O König, eben jener Bogen, den der unbezwingbare Arjuna einst zum Wohl und Schutz der schuldlosen Bharatas spannte—den Seinen im Kampf Sicherheit bringend—ist nun im Zusammenprall der Heere zur Ursache geworden, die Tränen der Feinde anschwellen zu lassen.“

Verse 16

तदेव तव पुत्रस्य राजन्‌ दुर्द्यृतदेविन: । कृते क्षत्रविनाशाय धनुरायच्छदर्जुन:

Sañjaya sprach: O König, wegen deines Sohnes—dessen Geschick an das krumme Würfelspiel gekettet war—ergriff Arjuna eben jenen Bogen, nun zur Vernichtung der Kṣatriyas. Die Waffe, die einst zum Heil der schuldlosen Bharatas gespannt wurde, ist durch das Unrecht aus trügerischem Würfelspiel auf einen verderblichen Krieg gerichtet.

Verse 17

तथा विक्षो भ्यमाणा सा पार्थेन तव वाहिनी । व्यशीर्यत महाराज नौरिवासाद्य पर्वतम्‌

Sañjaya sprach: So, o großer König, wurde dein Heer—von Pārtha (Arjuna) gewaltsam aufgewühlt und erschüttert—zerschmettert und zerstreut, wie ein Boot, das an einen Berg prallt und in Stücke bricht.

Verse 18

ततो दशसहस्राणि न्यवर्तन्त धनुष्मताम्‌ | मतिं कृत्वा रणे क्रूरां वीरा जयपराजये,तदनन्तर दस हजार धनुर्धर वीर जय अथवा पराजयके हेतुभूत युद्धका क्रूरतापूर्ण निश्चय करके लौट आये

Sañjaya sprach: Dann zogen sich zehntausend Bogenschützen zurück. Nachdem sie ihren Geist in der grausamen Entschlossenheit des Schlachtfeldes gestählt hatten—auf Sieg oder Niederlage gerichtet—wandten sie sich um, bereit, alles nach der brutalen Logik des Krieges zu setzen.

Verse 19

व्यपेतहृदयत्रासा आवत्र॒ुस्तं महारथा: | आर्च्छत्‌ पार्थो गुरु भारं सर्वभारसहो युधि

Sañjaya sprach: Den Schrecken aus dem Herzen verbannt, schlossen die großen Wagenkämpfer den Ring um ihn. Da nahm Pārtha—standhaft im Kampf und fähig, jede Last zu tragen—die schwere Bürde auf sich, jenem furchtbaren Druck der Feinde zu begegnen.

Verse 20

यथा नलवन क्रुद्धः प्रभिन्न: षष्टिहायन: । मृदनीयात्‌ तद्वदायस्त: पार्थो5मृद्नाच्चमूं तव

Sañjaya sprach: „Wie ein sechzigjähriger Elefant, im Musth und vor Zorn rasend, ein Dickicht aus Schilf niedertritt und zu Staub zermahlt, so zermalmte Pārtha—mit unerbittlichem Einsatz—dein Heer.“

Verse 21

तस्मिन्‌ प्रमथिते सैन्ये भगदत्तो नराधिप: । तेन नागेन सहसा धनंजयमुपाद्रवत्‌

Sañjaya sprach: Als das Heer in Verwirrung geraten war, stürmte König Bhagadatta, auf jenem Elefanten sitzend, plötzlich auf Dhanañjaya (Arjuna) los. Mitten in einer zusammenbrechenden Schlachtordnung suchte der erfahrene Herrscher durch einen unmittelbaren, wuchtigen Angriff das Blatt zu wenden—ein Beispiel dafür, wie der Krieg immer wieder Standhaftigkeit, Führung und Selbstbeherrschung unter Druck erprobt.

Verse 22

उस सेनाके मथ डाले जानेपर राजा भगदत्तने उसी सुप्रतीक हाथीके द्वारा सहसा धनंजयपर धावा किया ।। त॑ रथेन नरव्याप्र: प्रत्यगृह्नाद्‌ धनंजय: । स संनिपातस्तुमुलो बभूव रथनागयो:

Sañjaya sprach: Dhanañjaya (Arjuna), der Tiger unter den Menschen, stellte sich ihm mit seinem Streitwagen frontal entgegen. Da erhob sich ein ohrenbetäubender, wilder Zusammenprall zwischen Wagen und Kriegselefanten—beide getragen von unbeugsamem Entschluss im Toben der Schlacht.

Verse 23

नरश्रेष्ठ अर्जुनने रथके द्वारा ही उस हाथीका सामना किया। रथ और हाथीका वह संघर्ष बड़ा भयंकर था ।।

Sañjaya sprach: Arjuna, der Beste der Menschen, stellte sich jenem Elefanten allein mit seinem Streitwagen entgegen. Furchtbar war der Kampf zwischen Wagen und Elefant. Und nach der vorgeschriebenen Kriegskunst, mit einem Wagen, der regelgerecht gefertigt und gerüstet war, und einem wohlgeschulten Elefanten, bewegten sich die beiden Helden—Bhagadatta und Dhanañjaya—über das Schlachtfeld und maßen sich miteinander; so zeigt sich, dass der Krieg der Kṣatriyas selbst in schrecklicher Gewalt von Disziplin und Ordnung getragen ist.

Verse 24

ततो जीमूतसंकाशाजन्नागादिन्द्र इव प्रभु: । अभ्यवर्षच्छरौघेण भगदत्तो धनंजयम्‌,तदनन्तर इन्द्रके समान शक्तिशाली राजा भगदत्त अर्जुनपर मेघ-सदृश हाथीसे बाणसमूहरूपी जलराशिकी वर्षा करने लगे

Sañjaya sprach: Da rückte König Bhagadatta—mächtig wie Indra—auf seinem Elefanten vor, der einer Masse von Regenwolken glich, und überschüttete Dhanañjaya (Arjuna) mit einem dichten Strom von Pfeilen. Der Vers steigert die moralische Spannung des Schlachtfeldes: Macht und Können zeigen sich auf ihrem Gipfel, doch sind sie auf Vernichtung gerichtet und prüfen Entschlossenheit und Treue zum kṣatriya-dharma inmitten überwältigender Gewalt.

Verse 25

स चापि शरवर्ष तं शरवर्षेण वासवि: । अप्राप्तमेव चिच्छेद भगदत्तस्य वीर्यवान्‌

Sañjaya sprach: Und Arjuna, der mächtige Sohn Indras, begegnete jenem Pfeilregen mit einem Gegenregen aus eigenen Pfeilen und zerschnitt Bhagadattas Geschosshagel, noch ehe er ihn überhaupt erreichen konnte—ein Zeichen disziplinierter Meisterschaft im Kampf, nicht blinder, tollkühner Wut.

Verse 26

ततः प्राग्ज्योतिषो राजा शरवर्ष निवार्य तत्‌ शरैर्जघ्ने महाबाहुं पार्थ कृष्णं च मारिष

Sañjaya sprach: Da hielt der König von Prāgjyotiṣa jenen Pfeilhagel auf und traf mit seinen eigenen Geschossen den mächtigarmigen Pārtha und auch Kṛṣṇa, o Ehrwürdiger. In der unerbittlichen Ethik der Schlacht folgt auf die Abwehr sogleich der Gegenstoß, und selbst die erhabensten Helden müssen die Folgen unablässiger kriegerischer Entschlossenheit tragen.

Verse 27

आर्य! तदनन्तर प्राग्ज्योतिषनरेश राजा भगदत्तने भी विपक्षीकी उस बाण-वर्षाका निवारण करके महाबाहु अर्जुन और श्रीकृष्णको अपने बाणोंसे घायल कर दिया ।।

Sañjaya sprach: Da bedeckte König Bhagadatta Kṛṣṇa (Acyuta) und Arjuna (Pārtha) mit einem gewaltigen, netzgleichen Pfeilhagel und trieb seinen großen Kriegselefanten voran, entschlossen, sie zu töten. Die Begebenheit zeigt, wie im Taumel der Schlacht die Kriegskunst auf entscheidende Gewalt zielt, während der Hörer die ethische Spannung zwischen Kriegsdienst und dem vorsätzlichen Streben, verehrte Gegner zu erschlagen, abzuwägen hat.

Verse 28

तमापतत्तं द्विरदं दृष्टवा क्रुद्धमिवान्तकम्‌ | चक्रेडपसव्यं त्वरित: स्यन्दनेन जनार्दन:,क्रोधमें भरे हुए यमराजके समान उस हाथीको आक्रमण करते देख भगवान्‌ श्रीकृष्णने तुरंत ही रथद्वारा उसे अपने दाहिने कर दिया इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि संशप्तकवधपर्वणि भगदत्तयुद्धे अष्टाविंशो5ध्याय: ।।

Sañjaya sprach: Als Janārdana (Kṛṣṇa) den wütenden Elefanten heranstürmen sah—gleich dem Tod selbst—lenkte er den Wagen blitzschnell so, dass er ihn zu seiner Rechten hielt, und wich im Gedränge der Schlacht sofort aus. Der Vers hebt Wachsamkeit und Maßhalten im Krieg hervor: selbst in Zorn und Gefahr schützt das disziplinierte Urteil des Wagenlenkers das Leben und bewahrt die Fähigkeit, nach Dharma zu handeln statt in Panik zu verfallen.

Verse 29

त॑ प्राप्तमपि नेयेष परावृत्तं महाद्विपम्‌ सारोहें मृत्युसात्कर्तु स्मरन्‌ धर्म धनंजय:

Sañjaya sprach: Obwohl der große Elefant in seinem Ansturm ganz nahe herangekommen war, wollte Arjuna (Dhanañjaya), des Dharma eingedenk, das mächtige Tier, das bereits abgewandt war—mitsamt seinen Reitern—nicht dem Tod ausliefern. Der Augenblick unterstreicht seine Zurückhaltung im Kampf und sein ethisches Zögern zu töten, wenn der Gegner nicht mehr zum Angriff drängt.

Verse 30

स तु नागो द्विपरथान्‌ हयांश्षामृद्य मारिष | प्राहिणोन्मृत्युलोकाय ततः क्रुद्धो धनंजय:,आदरणीय महाराज! उस हाथीने बहुत-से हाथियों, रथों और घोड़ोंको कुचलकर यमलोक भेज दिया। यह देख अर्जुनको बड़ा क्रोध हुआ

Sañjaya sprach: „O Ehrwürdiger, jener Elefant zertrat viele Elefanten, Wagen und Pferde und sandte sie in das Reich des Todes. Als Dhanañjaya (Arjuna) dieses Gemetzel sah, ergriff ihn wilder Zorn.“